پزشکیان در دفاع از بودجه: دولت پول ندارد، توقعات بی‌پایان تورم می‌سازد

مسعود پزشکیان امروز ۱۶ آذر ۱۴۰۴ در دیدار با دانشجویان، در موضع‌گیری‌ای کم‌سابقه به‌طور رسمی از کسری بودجه دولت و عوامل ایجاد تورم ۵۰درصدی سخن گفت و اعلام کرد که با وجود تورم شدید، بودجه سال آینده تنها ۲ درصد رشد خواهد داشت.

براساس بخشنامه مربوط به لایحه بودجه ۱۴۰۵ که از سوی رئیس‌جمهور به دستگاه‌های اجرایی ابلاغ شده، پیش‌بینی دولت از قیمت نفت در سال آینده ۷ دلار کمتر از سال جاری است؛ موضوعی که نشان می‌دهد دولت انتظار تشدید محدودیت‌های تحریمی و مالی بین‌المللی را دارد. حتی درآمد حاصل از صادرات نفت خام نیز کاهشی برآورد شده است. این پیش‌بینی، در واقع اذعان صریحی به آثار تحریم‌ها بر درآمدهای ارزی جمهوری اسلامی است؛ برخلاف ادعاهای پیشین برخی دولتمردان، به‌ویژه وزیر نفت دولت چهاردهم، که تأثیر تحریم‌ها بر فروش نفت ایران را ناچیز می‌خواندند.

از سوی دیگر، با پیش‌بینی رشد اقتصادی منفی و کاهش رشد تولید ناخالص داخلی، وصول درآمدهای مالیاتی نیز کاهش خواهد یافت؛ مسئله‌ای که می‌تواند منابع درآمدی دولت را ـ چه پایدار و چه ناپایدار ـ با نوسان و کسری بیشتری مواجه کند. با این حال، دولت چهاردهم تأکید دارد که در تدوین قانون بودجه ۱۴۰۵، موضوعاتی چون بهبود معیشت عمومی، تقویت بنیه دفاعی و امنیتی، و تأمین انرژی و آب مورد نیاز مردم و بخش تولید در اولویت قرار گرفته است.

پزشکیان با اشاره به تورم ۵۰درصدی، اعلام کرده است که بودجه تنها ۲ درصد رشد داشته و دولت «تا حد ممکن جمع‌وجور شده است». او توضیح داده که با وجود همه اقدامات، تنها همین میزان به منابع بودجه افزوده شده؛ در حالی که تورم بین ۳۰ تا ۵۰ درصد متغیر است.

رئیس‌جمهور، عامل اصلی تورم موجود را دولت‌ها، بانک‌ها و مجلس دانسته و گفته است: «پول ما مشخص و محدود است، اما توقعات بی‌پایان. وقتی توقعات را به‌صورت قانون می‌نویسیم و اجرای آن را الزامی می‌کنیم، اما پولی وجود ندارد، ناچار به چاپ پول می‌شویم و تورم ایجاد می‌شود. در این وضعیت، فقرا، کارمندان و حقوق‌بگیران اولین قربانیان هستند؛ یعنی برای جبران تعهداتی که منابعش را نداریم، از جیب آن‌ها هزینه می‌کنیم و در نهایت هم بسیاری طرح‌ها نیمه‌کاره رها می‌شود.»

پزشکیان همچنین از تصویب طرح‌ها و پروژه‌هایی که ردیف بودجه ندارند انتقاد کرد و گفت دولت در سال آینده هیچ پروژه جدیدی نخواهد پذیرفت؛ چراکه هم‌اکنون بیش از ۷۰۰۰ همت پروژه نیمه‌تمام وجود دارد که بودجه‌ای برای تکمیل آن‌ها تخصیص نیافته است.

سخنان پزشکیان در خصوص کاهش هزینه‌های دولت در حالی مطرح می‌شود که به تازگی ۱۸۰ اقتصاددان در نامه‌ای به او از پزشکیان خواسته‌اند که شجاعت نشان دهد و ردیف‌های پرهزینه، کم‌اثر و فاقد بازدهی اجتماعی را کاهش داده یا حذف کند. آنان تأکید کرده‌اند که هرگونه اصلاح قیمت انرژی باید هم‌زمان با کاهش هزینه‌های غیرکارای بودجه همراه باشد؛ چراکه در شرایط افزایش بار هزینه‌ها بر مردم، دولت نیز باید سهم خود را در اصلاحات بپردازد. این اقتصاددانان خواستار حذف هزینه‌های بی‌مابه‌ازا، شفافیت کامل بودجه و اعلام دقیق محل مصرف منابع جدید از آموزش و بهداشت گرفته تا حمل‌ونقل عمومی، شده‌اند.

در همین حال، برخی منتقدان نیز خواستار تعیین تکلیف بازگرداندن ۹۵ میلیارد دلار ارز صادراتی و برخورد با متخلفانی شده‌اند که منابع کشور را صادر کرده اما ارز حاصل را به کشور بازنگردانده‌اند.