ماه سلامت مردان؛ نوامبر و سبیلی که چهره سلامت را متحول کرد

نوامبر، ماه آگاهی‌بخشی درباره سلامت مردان نام‌گذاری شده است و حالا به نام ماه «موامبر» شناخته می‌شود. کمپین موامبر یا ماه آگاهی‌بخشی درباره سلامت مردان، یک کمپین نوپاست که نزدیک به بیست و یک سال پیش کار خود را از یک میخانه در ملبورن استرالیا شروع کرد.

موامبر نام ترکیبی که از کلمه  «مو» که از Moustache به معنای سبیل گرفته شده  و با نام ماه نوامبر November ترکیب شده و این نام را تشکیل داده است. 

داستان از سال ۲۰۰۳ آغاز شد. زمانی که «تراویس گارون» و «لوک اسلاتری»، در میخانه جیپسی در ملبورن نوشیدنی می‌نوشیدند و در مورد احیای سبیل به عنوان یک مد صحبت می‌کردند. این گفت‌وگو که ابتدا جنبه شوخی داشت، کم‌کم جدی شد و آن‌ها تصمیم گرفتند از سبیل‌ها به عنوان ابزاری برای افزایش آگاهی درباره سلامت مردان، به‌ویژه سرطان پروستات، استفاده کنند.

 آن‌ها با الهام از مادر یکی از دوستانشان که برای سرطان سینه کمک مالی جمع‌آوری می‌کرد، ایده‌ای مشابه را برای سلامت مردان مطرح کردند؛ این‌گونه بود که کارزار موامبر به وجود آمد.

سرطان پروستات، شایع‌ترین سرطان در بین مردان

دلیل ایجاد کارزار موامبر گسترش سرطان پروستات در جهان بوده است. این سرطان در حال حاضر یکی از علل اصلی مرگ و میر و ناتوانی مردان و همچنین شایع‌ترین نوع سرطان مردانه در بیش از ۱۰۰ کشور جهان است.

بر اساس تحقیقات کمیسیون سرطان پروستات مجله «لانست»، تشخیص‌های سالانه ابتلا به این نوع از سرطان از ۱.۴ میلیون مورد در سال ۲۰۲۰ میلادی به ۲.۹ میلیون تا سال ۲۰۴۰ افزایش خواهد یافت، به معنای دیگر هر ساعت به ۳۳۰ مرد گفته شود که به این بیماری مبتلا هستند.

تعداد مرگ و میرهای ناشی از این بیماری در سراسر جهان نیز در ۲۰ سال آینده حدود ۸۵ درصد افزایش خواهد یافت و از ۳۷۵ هزار نفر در سال ۲۰۲۰ به تقریبا ۷۰۰ هزار نفر تا سال ۲۰۴۰ میلادی خواهد رسید.

این در حالیست که سرطان پروستات و کولون و رکتوم از شایع ترین سرطان ها در بین مردان ایرانی است.  بر اساس گزارش ها، ۲۱۹ نفر از هر صد هزار مرد ایرانی دچار سرطان پروستات و ۸۰ نفر از هر ۱۰۰ هزار مرد ایرانی دچار سرطان کولون و رکتوم می‌شوند.

دکتر «حسین صدرزاده»، فوق تخصص بیماری‌های خون و سرطان‌شناسی درباره پیشگیری از سرطان پروستات به ایران‌وایر گفت که پیشگیری کامل از سرطان پروستات ممکن نیست. تحقیقات همچنان در جریان است تا بتواند واکسنی برای پیشگیری از این سرطان درست کند اما این تحقیقات هنوز در مراحل بالینی و اولیه است.

به گفته این پزشک سرطان‌شناس، افراد می‌توانند با تغییراتی در سبک زندگی خود ریسک سرطان پروستات را کمتر کنند. مثلا تغذیه سالم داشته باشند، از میوه‌ها و سبزیجات استفاده کنند، گوشت قرمز کمتر مصرف کنند و در صورت داشتن اضافه وزن، تلاش کنند وزن خود را  کاهش و به وزن مناسب برسانند.

 پیگیری‌های مداوم با پزشک خانواده یکی از راه‌های پیشگیرانه است که این فوق تخصص بیماری‌های خونی و سرطان شناسی به مردان توصیه کرد. او گفت:  «آزمایش خون یا معاینه سالیانه پروستات می‌تواند به تشخیص سرطان در مراحل اولیه و شروع هر چه زودتر معالجه کمک کند.»

به گفته حسین صدرزاده، سرطان پروستات معمولا در مراحل اولیه علایم مشخصی ندارد، ولی برخی از علایم شایع سرطان پروستات مانند درد و سوزش هنگام ادرار، تکرر ادرار خصوصا در شب، وجود خون در ادرار یا منی یا درد در لگن و پایین کمر می‌تواند یک سری از علایم مربوط به سرطان پروستات باشد.

همچنین اضافه وزن رابطه مستقیم با سرطان پروستات دارد. مصرف میوه و سبزیجات  که از آنتی‌اکسیدان بیشتری برخوردار هستند مانند گوجه‌ فرنگی می‌تواند تا حدودی به جلوگیری به سرطان پروستات کمک کند.

همین اطلاعات می‌تواند برای کاهش خطر ابتلا یا تشخیص زودهنگام سرطان پروستات حیاتی باشد. به همین دلیل هم دو دوست استرالیایی کارزار ماه آگاهی‌بخشی درباره سلامت مردان را راه‌اندازی کردند. قوانین در این کارزار بسیار ساده بود؛ مردان باید در ماه نوامبر سبیل بگذارند و از دوستان و خانواده خود ده دلار برای حمایت مالی کارزار جمع‌آوری کنند.  

درمان سرطان پروستات در صورت تشخیص زودهنگام ساده‌تر است. حسین صدرزاده، پزشک سرطان‌شناس درباره شیوه‌های درمانی این نوع از سرطان گفت که اگر بیماری در مراحل اولیه تشخیص داده شود، با رادیوتراپی درمان می‌شود. او اضافه کرد: «در مراحل بالاتر از هورمون درمانی و شیمی‌درمانی استفاده می‌شود، ولی معمولا تلفیقی از همه این مدل درمان‌ها می‌تواند موثرتر باشد.»

او تاکید کرد که آگاهی داشتن از علایم این بیماری کمک می‌کند تا با مراجعه و تشخیص به‌موقع، از پیشرفت سرطان در مراحل ابتدایی جلوگیری شود.

بی‌توجهی به سلامت روان مردان

به‌جز سرطان پروستات، افسردگی یکی از مشکلات رایج مردان است که کمتر به آن پرداخته شده است. بر اساس آمار افسردگی در ایران که دبیر علمی سی‌و‌نهمین کنگره روانپزشکان ایران ارایه داد، در جمعیت مردان ایرانی به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر نزدیک به ۴ هزار نفر به افسردگی مبتلا هستند. این در حالی است که بر اساس آمار جهانی، به‌طور متوسط در هر ۱۰۰ هزار مرد در جهان حدود ۳ هزار و ۵۰۰  نفر مبتلا به افسردگی هستند.

«سمیرا حقوقی»، روان‌شناس بالینی درباره سلامت روان و افسردگی در میان مردان به ایران‌وایر گفت که نام‌گذاری نوامبر به عنوان سال سلامت مردان می‌تواند توجه به عوامل و زمینه‌های تاثیرگذار بر سلامت روان مردان، اعم از مردان دگرجنس‌گرا، مردان همجنس‌گرا، کوییر و ترنس، به‌ویژه در سنین میان‌سالی را بیشتر کند. 

به گفته این روان‌شناس بالینی، یکی از عوامل کلیدی در تجربه زندگی مردان، برچسب‌‌ها و کلیشه‌هاست. مردان، بدون توجه به گرایش جنسی یا هویت جنسیتی، برای انطباق با هنجارهای سنتی منتسب به مردان تحت فشارهای اجتماعی هستند. این توقع چسبیدن به کلیشه‌های سمی مردانگی اغلب مانعی برای درخواست یا اعلام نیاز به کمک می‌شود.

به گفته این روان‌شناس، تشویق به گفت‌وگوی باز و به چالش کشیدن کلیشه‌هایی که مردان را از ابراز احساسات‌شان دلسرد می‌کند و ترویج شفقت به انسان‌ها، فارغ از جنسیت آنان، می‌تواند در این رابطه موثر باشد.

 میان‌سالی می‌تواند تامل‌ها و بازاندیشی‌هایی درباره دستاوردهای زندگی و هویت شخصی به‌وجود آورد که گاهی بحران‌هایی به‌دنبال دارد. در جوامع مرد سالار و سنتی با توجه به نقش‌ها و کلیشه‌های معطوف به مردان، مثل توانایی اداره خانواده به لحاظ مالی، می‌تواند سرخوردگی و ناکامی را رقم بزند. ضمن این‌که برای مردان ترنس، این بحران میان‌سالی می‌تواند با مسایل هویت جنسیتی تداخل پیدا کند و احتمالا دوره‌هایی از تردید و سردرگمی به‌وجود بیاورد. 

مردان میان‌سال ممکن است به‌دلیل تغییرات در خانواده مثل استقلال یا ازدواج فرزندان، تغییرات شغلی یا تغییر میزان تاثیرگذاری با احساس انزوا روبه‌رو شوند. احساس انزوا به‌مراتب در مردان همجنس‌گرا و ترنس در سنین میان‌سالی بالاتر است و احتمال بیشتری وجود دارد که از دایره‌های اجتماعی سنتی کنار گذاشته شوند.

 میان‌سالی اکثرا با نگرانی‌هایی در رابطه با سلامت جسمی و روانی همراه است. اختلالات روانی مانند افسردگی و اضطراب ممکن است در مردان میان‌سال تشدید شود.

به گفته سمیرا حقوقی، روان‌شناس بالینی، همدلی و شفقت‌، نگاه غیر قضاوت‌گر و همراه، معرفی گروه‌های همیاری برای مردان، تشویق مردان به گفت‌وگو و یاری گرفتن از کمک‌های تخصصی می‌تواند در این مسیر راه‌گشا باشد. 

افزایش آگاهی و تلاش در جهت برابری جنسی و جنسیتی در راستای انگ‌زدایی جنسیتی، مسیر رسیدن جامعه به بهبود و ارتقا سلامت تک تک افراد جامعه است.

ترویج سبک زندگی سالم

علاوه بر سرطان پروستات، سرطان کولون و رکتوم (سرطان روده بزرگ) هم در میان مردان ایرانی شایع است. در این بین یک تحقیق جدید نشان داده است که موارد مرگ‌ومیر ناشی از سرطان روده بزرگ در میان افراد زیر ۵۰ سال افزایش یافته است. اما خبر خوب این است که خطر ابتلا به این نوع سرطان با حفظ عادات سالم بسیار پایین است.

از سوی دیگر یک تحقیق در مجله Annals of Oncology نشان می‌دهد که این بیماری نسبت به ۳۰ سال قبل جان تعداد کمتری را می‌گیرد.

بر این اساس، از سال ۱۹۹۸ به بعد از ۶.۲ میلیون مورد مرگ ناشی از این نوع سرطان در اتحادیه اروپا و از مرگ ۱.۳ تن دیگر در بریتانیا جلوگیری شده است.

در این بین، سبک زندگی سالم می‌تواند در کاهش خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ کمک کند. «یاسمن هاشمی»، متخصص تغذیه به ایران‌وایر گفت که اضافه وزن و چاقی به‌دلیل کار و مصرف غذاهای آماده می‌تواند از دلایل افزایش مردان به سرطان‌هایی مثل ریه، پروستات و کولورکتال باشد. 

این متخصص تغذیه معتقد است که مهم‌ترین روش در آگاهی‌بخشی درباره سلامت مردان، آموزش سالم‌خوری و کنترل وزن است. از آن‌جا که سبک زندگی به مسیری می‌رود که مردان بیشتر از گذشته درگیر کار هستند و فعالیت بدنی در آن‌ها به‌شدت کم شده، ورزش و پیاده‌روی منظم یکی از راه‌هایی است که می‌تواند به  کنترل وزن مردان کمک کند. 

به گفته این متخصص تغذیه، برای پیشگیری از سرطان‌های شایع ریه، پروستات و کولورکتال مهم‌ترین گزینه محدودیت مصرف غذاهایی است که بر پایه گوشت قرمز تهیه می ‌شوند و ارتباط مستقیم با افزایش انواع سرطان‌ها دارند. به‌ویژه غذاهای فرآوری شده مثل سوسیس، کالباس و غذاهایی که با پنیر پیتزا تهیه می‌شوند.

یاسمن هاشمی تاکید کرد که مردان باید بیاموزند که در هر سه وعده غذایی روزانه خود از سبزیجات استفاده کنند. یکی از راه‌های کاهش سرطان روده بزرگ، افزایش مصرف فیبر است که در گروه غلات مثل انواع نان‌های سبوس‌دار وجود دارد.

مصرف سبزیجات و میوه‌ها به‌خصوص میوه‌های قرمز و نارنجی که آنتی‌اکسیدان‌های بالاتری دارند، به پیشگیری از سرطان‌ها و تقویت سیستم ایمنی افراد کمک می‌کند. استفاده از چربی‌های سالم از دیگر توصیه‌هایی است که یاسمن هاشمی برای توجه به سلامت مردان دارد. به گفته این متخصص مردان باید به‌طور مرتب در برنامه غذایی خود از روغن زیتون، دانه چیا و تخم کتان و ماهی استفاده کنند. 

این متخصص تغذیه با تاکید بر کنترل مصرف الکل، گفت که اگر مردان می‌خواهند میان‌سالی راحت و کهنسالی سالمی را تجربه کنند، در کنار توجه به تغذیه سالم باید از دریافت کافی ویتامین «د» مطمئن شوند.

مردان، چه در ماه نوامبر سبیل بگذارند و چه نگذارند، حالا با کارزاری مواجه هستند که توجه جهانی را به سلامت آن‌ها، بیماری‌های رایج آن‌ها و نحوه مقابله با این بیماری‌ها جلب کرده است. کارزار موامبر میلیون‌ها نفر را در سرتاسر جهان به شرکت در این حرکت ترغیب می‌کند، خواه با گذاشتن سبیل یا با شرکت در فعالیت‌های دیگر مانند دویدن، ورزش، یا برگزاری رویدادهای جمع‌آوری کمک مالی.