موضوع افزایش جمعیت و فشار برای فرزندآوری، یکی از اولویتهای «علی خامنهای»، رهبر جمهوری اسلامی در سالهای اخیر است که همواره خبرساز بوده است. این موضوع آنقدر برای خامنهای اهمیت دارد که پیگیری آن را به دستگاههای مختلف محول کرده، اما به نظر میرسد در این بین، نقش بسیج پررنگتر از دیگر نهادهای حکومتی است.
***
نهادی نظامی و شبهنظامی وابسته به سپاه پاسداران که در بسیاری از امور، از اقتصادی و فرهنگی گرفته تا اجتماعی و امنیتی دخالت داده میشود، اینک درگیر مبارزه با سقطجنین و افزایش پلیسی جمعیت ایران هستند.
بهتازگی، معاون هماهنگکننده بسیج گفته اگر بخواهیم مثل کار فلج اطفال یا مقابله با ویروس کرونا در مبارزه با سقطجنین هم موفق شویم، باید قرارگاه مبارزه با سقطجنین تشکیل دهیم. «حسین معروفی»، معاون هماهنگکننده سازمان بسیج مستضعفین در گردهمایی طرح «نفس» بسیج جامعه پزشکی که در دانشگاه جامع انقلاب اسلامی برگزار شده بود، مبارزه با سقطجنین را جهاد نامید.
طرح نفس به گفته رییس مرکز جوانی جمعیت و سلامت خانواده، فعالیت گروههای مقابله با سقطجنین، با همکاری سازمان بسیج جامعه پزشکی است که دستاورد آن تا تیر، جلوگیری از سقط ۴۷۰۰ جنین بوده است.
طرحهای رنگارنگ با حضور نظامیان و مدیران عاجز
مسوولان جمهوری اسلامی در این مدت روشهای مختلفی را برای محقق کردن دستور رهبر جمهوری اسلامی درباره افزایش جمعیت به کار بردند، از برداشتن محدودیت سن بارداری گرفته، تا ممنوعیت غربالگری اجباری و رصد زنان باردار. حالا که معاون هماهنگی بسیج بر لزوم تشکیل قرارگاه مبارزه با سقطجنین تاکید میکند، به نظر میرسد همه این طرحها بینتیجه مانده است؛ چنانچه براساس پایگاه اینترنتی دادههای باز ایران، میزان زادوولد در ایران به پایینترین سطح خود در نیم قرن اخیر رسیده است.
«سعید پیوندی»، جامعهشناس در این زمینه به «ایرانوایر» گفت که مشکل اصلی دستاندرکاران جمهوری اسلامی این است که یک نگاه تقلیلی به مساله جمعیت دارند و از درک ابعاد مختلفی این مساله عاجز هستند. به عقیده این جامعهشناس، سه دسته عامل در افزایش یا کاهش جمعیت دخیل هستند که مسوولان هیچ توجهی به آن ندارند. عامل اول، عینی یا مالی است، دسته دوم، فرهنگی اجتماعی و ذهنیتی است و سوم، وضعیت سیاسی و عمومی کشور است.
او توضیح داد: «عوامل عینی و مالی، عواملی مانند وفور امکاناتی چون مدرسه و بیمارستان و وضع اقتصادی و مالی مناسب مردم است تا بتوانند از پس مخارج بر بیایند.»به گفته این جامعهشناس، عوامل فرهنگی و ذهنیتی اما به نگاه و درکی که زنان، دختران و پسران از نهاد خانواده و ازدواج، بچه دار شدن و پدر یا مادر شدن دارند، برمیگردد. این بخش در کنترل دولت نیست و جامعه در این بخش بهطور خود مختار فکر میکند و متحول میشود.
سعید پیوندی، به آمار ازدواجها و مقایسه آن با بیست سال گذشته اشاره کرد که طبق آن، تعداد ازدواج بیش از ۴۰درصد کاهش داشته، درحالیکه تعداد طلاق چهار برابر شده است. این جامعهشناس نتیجه گرفت که خانواده سنتی، دیگر ارزشها و استحکام و استواری گذشته را ندارد. در نتیجه، بچهدار شدن و خانواده بزرگ داشتن، تقریبا برای زوجهای ایرانی بیمعنی شده است.
این جامعهشناس با تاکید بر کوچک شدن خانوادههای ایرانی در ۵۰ سال گذشته، گفت که چیزی در وجدان و هوشیاری جامعه، بهخصوص زنان، تغییر کرده است. وقتی دخترها به سر کار یا دانشگاه میروند و میخواهند سوژه مطرح زندگی خود در اجتماع باشند، دیگر آن تمرکز گذشته بر نقشهای مادری و همسری وجود ندارد.
هرچند دستاندرکاران جمهوری اسلامی با دستور رفع ممنوعیت سن بارداری، مادر شدن کودکان را هم بدون اشکال دانستند، اما گویا خود مسوولان و مقامات جمهوری اسلامی هم بخشی از مشکل هستند.
سعید پیوندی، جامعهشناس معتقد است که عامل نمادین یا وضعیت عمومی و سیاسی کشور هم در کاهش میل به فرزندآوری موثر بوده است. او به ایرانوایر گفت که وقتی مسوولان یک جامعه یک افق امیدبخش و سیاستهای امیدوار کننده برای جامعه ندارند، جامعه هم روش خود را تغییر میدهد. به نظر این جامعهشناس، رابطه جامعه با سیاستهای حکومتی هم در این موضوع مهم است. حکومتی که نتوانسته برای هشت میلیون امکانات رفاهی فراهم کند، مثلا به اندازه کافی مدرسه و بیمارستان داشته باشد و اعضای جامعه او، بهخصوص جوانان را خوشبخت کند، چطور میتواند امروز از آنها بخواهد که بچه بیاورند.
او اضافه کرد: «مسوولین حکومتی فکر میکنند با تشویق مالی یا زیاد کردن عوامل بازدارنده، مثل ممنوعیت سقطجنین، میتوانند مردم را وادار به فرزندآوری کنند، درصورتیکه این سیاستها هم به جایی نمیرسد.» البته به گفته او، هرگاه این عوامل تغییر کنند، روند جمعیتی هم تغییر میکند،ولی مستلزم آن است که رابطه مردم با حکومت و درک حکومت از این مسائل، بهطور بنیادین تغییر کند.
قوانین حکومت ولایت فقیه
در ادامه تلاش برای اجرای فرمان رهبر جمهوری اسلامی، فشار حکومت برای مقابله با پایان خودخواسته بارداری تا جایی ادامه داشته که بسیاری از مشاغل را نیز درگیر این ماجرا کرده است. نایبرییس دوم کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی و رییس کمیسیون مشترک طرح جوانی جمعیت مجلس، چندی پیش اعلام کرد مجوز داروخانه و مطب در صورت فروش داروی سقطجنین باطل خواهد شد.
به گفته «امیرحسین بانکیپور»، این قانون از پیش وجود داشته، اما نظارت وزارت بهداشت به روی این قضیه کافی نبوده است. چنین اقدامی یادآور برخورد پلیس اماکن با واحدهای صنفی است که برای مشتریان خود محدودیت حجاب اجباری قائل نمیشوند.
«آسیه امینی»، تحلیلگر مسائل اجتماعی، درباره اینکه چرا حکومت تسلط بر همه حقوق و سرنوشت شهروندان را حق خودش میداند و میخواهد برای بچهدار شدن یا نشدن زنان هم تعیین تکلیف کند، به ایرانوایر گفت که این موضوع، به تفاوت نگاه حکومت به نقش خودش بر میگردد. او توضیح داد که در حکومتهای دموکراتیک، نقش حکومت و دولت، اداره جامعه و ارائه خدمات به شهروندان است. در حوزه نظم و امنیت هم دولتها موظف هستند که امنیت شهروندان را حفظ کنند، نه اینکه به اسم امنیت از آنها سلب امنیت کنند، یا آزادیهای آنها را محدود کنند.
به گفته آسیه امینی اما، جمهوری اسلامی نقش متفاوتی را برای خود تعریف کرده است. این تحلیلگر مسائل اجتماعی توضیح داد: «حکومت ایران خودش را ولی و مالک سرنوشت شهروندان میداند و برای اینکه بتواند این ولایت را تثبیت کند، از قوای ماورای حقوق شهروندی استفاده میکند و میگوید این حق را خدا به من داده است. خامنهای میگوید من زبان خدا هستم. من ولی فقیه هستم؛ یعنی حقوقی بالاتر از حقوقی که از شهروندان به شما اعطا میشود، دارم.»
به گفته او، مدیریت سیاسی در ایران به قرون وسطی برگشته است. حکومت خود را نماینده خدا و مالک سرنوشت و روح و جان مردم میداند.
سعید پیوندی، جامعهشناس هم، استفاده از نهادهای نظامی مثل بسیج برای برخورد با مسائل اجتماعی را بهدلیل ناتوانی درک و تحلیل حکومت از مسائل اجتماعی میداند. به گفته این جامعهشناس، برای حکومت، تنها راه برقراری ارتباط با مردم زورگویی و در شکل نمادینش، به کار گرفتن ابزار سرکوب است. او اضافه کرد که دخالتهای آمرانه مثل رهگیری سقطجنین، تشکیل لیستی از کسانی که باردار هستند، انواع ممنوعیتها و همه راهکارهای پلیسی، نشانه استیصالی است که حکومت در تعامل با جامعه دارد و به همین دلیل، در بنبست قرار گرفته است.
بازی با جان زنان
ایجاد فضای پلیسی علیه زنانی که میخواهند بهطور خودخواسته به بارداری خود پایان دهند و فشار برای افزایش جمعیت، آمار سقطجنین زیرزمینی را بهشکل فاجعه باری بالا برده است. به گفته مدیرکل مرکز نظارت و اعتباربخشی امور درمان وزارت بهداشت «بیش از ۷۰ تا ۸۰درصد سقطجنینهای غیرقانونی و غیرپزشکی، در خارج از مراکز درمانی انجام میشود.»
یک کاربر در شبکه اجتماعی «ایکس»، به نام «پزشک چاقو» هم در حساب کاربری خود، از مصرف داروی سقطجنین توسط یک دختر ۱۸ ساله در خانه نوشت. این کاربر اضافه کرد که بارداری این دختر نوجوان خارج از رحم بوده و به همین خاطر لوله فالوپ او دچار پارگی و خونریزی شدید شده بود و میتوانست احتمال مرگ را برای او داشته باشد.
کاربری هم در بخش نظرات زیر این پست نوشت: «آیا وقتی فهمیده که باردار است، راه قانونی برای پایان این بارداری داشته است؟»
«شهره بسکی»، متخصص زنان و زایمان، ممنوعیت سقطجنین را برای زنان خطرناک دانست. او به ایرانوایر گفت که ممنوعیت غربالگری اجباری که از اقدامات مربوط به طرح افزایش جمعیت است، باعث افزایش جمعیت افرادی که بیماریهای کروموزومی و بیماریهای مادرزادی دارند، میشود؛ جمعیتی که مسوولیت بیشتری را برای نگهداری از آنها به دوش جامعه میگذارد.
این اما تنها مشکل ممنوعیت سقطجنین نیست. به گفته دکتر بسکی، زنانی هستند که از نظر روحی و روانی توانایی بزرگ کردن و نگهداری از فرزند خود را ندارند و ممکن است به فرزند خود آسیب برسانند هم، باید امکان پایان خودخواسته بارداری را داشته باشند. ضمن اینکه در مواردی هم، جلوگیری از پایان بارداری دختران مجرد یا دخترانی که بهدلیل تجاوز باردار شدهاند، میتواند منجر به قتلهای ناموسی از سوی پدر یا برادرشان بشود.
به عقیده این پزشک، ورود یک سازمان نظامی به یک مساله پزشکی بسیار عجیب و اشتباه است. شهره بسکی گفت که تمام مسائل بهداشتی باید تحتنظر و کنترل وزارت بهداشت، سازمان نظام پزشکی و پزشکان باشد و نه یک دستگاه نظامی. به اعتقاد او، مقایسه سقطجنین با مبارزه با ویروسی مثل کرونا که کنترل آن از دست افراد خارج است، بسیار عجیب است.
حکومت باید بهجای اعمال زور، از طریق آموزش، درصد بارداریهای ناخواسته را پایین بیاورد و با آموزش نسل جوان، از شیوع بیماریهای مقاربتی جلوگیری کند؛ توصیهای که به نظر نمیرسد باتوجه به روشهای پلیسی اخیر خود، رغبت و تمایلی به آن داشته باشد.
از بخش پاسخگویی دیدن کنید
در این بخش ایران وایر میتوانید با مسوولان تماس بگیرید و کارزار خود را برای مشکلات مختلف راهاندازی کنید
ثبت نظر