هفتاد روز از خاموشی دیجیتال در ایران سپری شده است. تبعات قطع اینترنت، فراتر از آمار و ارقام است. هرچند خسارتهای اقتصادی روزانه اینترنت حدود ۸۰میلیون دلار تخمین زده شده، اما ابعاد انسانی خسارتهای ناشی از قطع اینترنت چیزی است که کمتر به آن توجه میشود. قطع ارتباطاتی که ایرانیان در داخل و خارج از ایران با همدیگر و جهان آزاد داشتند، خسرانی باورنکردنی است. تجربهای تلخ و گران که از دست رفتن ارتباطات خانوادگی تا فرصتهای تحصیلی را در برمیگیرد. این گزارش در گفتوگو با ایرانیان داخل و خارج از کشور و همچنین روانشناسان و کارشناسان سلامت روان تلاشی است برای هویدا کردن تاریکیهای قطع اینترنت در زندگی انسان امروز. خسارتهایی که شاید اقتصادی نباشد، اما سلامت روان ایرانیان را به خطر انداخته است.
***
«الان یک لحظه با یکی از فیلترشکنهای قدیمیام وصل شدم. به شما و دو دوست دیگر پیام دادم. آنها جواب ندادند اما همین پاسخ سریع شما حالم را خیلی بهتر کرد. اگر ارتباطها وصل شود، استرس روانی تحمیل شده به جامعه بهقدر زیادی کم میشود. الان همه در یک سکوت عجیبی فرو رفتهایم که قبلا تجربهاش نکرده بودیم و به آن عادت نداریم.»
اینها بخشی از پیامهای دوستی است از داخل ایران. او در دوازده دقیقهای که ارتباطش برقرار بود، بارها و بارها بر متزلزل بودن شرایط روحی ناشی از قطع ارتباطات اینترنتی مردم با هم تاکید کرد.
او در بخش دیگری از پیامش نوشت: «چندین نفر را میشناسم که در حال گرفتن موقعیت شغلی در خارج از کشور و مصاحبه کاری بودند. به خاطر قطع شدن اینترنت مصاحبههایی که با دشواری گرفته بودند را از دست دادهاند. خوششانسهایشان آنهایی هستند که موفق شدهاند در این شرایط بغرنج فیلترشکنی ویپیانی جور کنند که سرعتش به باز کردن گوگلمیت برسد.»
دوستی که خود به دشواری دقایقی به اینترنت متصل شده است میگوید یکی از نزدیکانش یک پیشنهاد کاری در آلمان داشت اما بهدلیل اینکه به ایمیلاش دسترسی نداشت اصلا نمیدانست به مصاحبه دعوت شده یا نه.
او همچنین از جوانانی حرف زد که با لپتاپ و یک کوله، مسیر زمینی را برای رفتن به ترکیه و ارمنستان طی کردهاند: «بدون هیچ برنامهای فقط رفتهاند چون بهصورت ریموت کار میکردند و در این شرایط کارشان را از دست میدادند.»
جهان نوجوانی پسرم تغییر کرده است
«مهرنوش» مادر یک پسر نوجوان ۱۵ساله در اصفهان است. او میگوید فرزندش در شرایط روحی نامناسبی است: «شاید باورتان نشود آنقدر که قطع اینترنت این بچه را رنجور کرده موشکباران رنجور و غمگینش نکرده بود.»
مهرنوش میگوید فرزندش دوستی در آلمان دارد. دوست دوران کودکی اوست که پنجسال قبل همراه خانوادهاش به آلمان مهاجرت کرده است: «پسرم و دوستش در تمام این پنج سال هر روز همدیگر را دیدهاند و تجربههایشان را با هم به اشتراک میگذارند. هم او احساس نمیکرد از رفاقتهای ایران بریده شده هم بچه من فاصله را چندان احساس نمیکرد. حالا اما جهان نوجوانیاش به یکباره خالی شده است.»
فرزند مهرنوش حالا در انزوایی عجیب گرفتار شده است. آنها خانواده پرجمعیتی نیستند. مدارس آنلاین است و شرایط اپلیکیشنهای داخلی نابهسامان: «شما باور نمیکنید که در طول زمانی که این بچه سر کلاس است چه اعصابی از او خرد میشود. قطع و وصلی شدید صدا. تصویر اغلب سیاه. خیلی وقتها پسری که مشخصه بارزش صبوری و بردباری بود جوری کم میآورد که خون خونش را میخورد.»
این حرفها را از مادران مهاجری که نبود اینترنت ارتباط خود و فرزندانشان با ایران را از بین برده هم میشنوم. سپیده مادر دو کودک ۱۲ و ۸ساله است. او چهار سال قبل همراه با همسر و فرزندانش از ایران به پرتغال مهاجرت کرده است. او میگوید اگر چه قطع اینترنت موجب شده است که بسیار اضطراب بیخبری از خانواده را به دوش بکشد، اما آنچه بیشتر او را آزار میدهند قطع ارتباط میان فرزندانش با پدربزرگ و مادربزرگشان است: «پسر بزرگترم تا اندازهای درک میکند که این شرایط پیش آمده چیزی خارج از کنترل ماست، اما برای فرزند کوچکم خیلی سخت است توضیح بدهم که چرا نمیتواند با والدینم صحبت کند.»
او میگوید در طول سالهای پیش، مادر و پدرش گاهی ساعتها در طول روز با ویدیوکال با فرزندانش وقت میگذراندند: «وقتی بچهها از مدرسه میآمدند به پدر و مادرم زنگ میزدند. با هم بازی میکردند. خیلی وقتها دوربین روشن بود و پسرم تکالیف مدرسه را انجام میداد همزمان با مادرم حرف میزد یا وقت خواب پدرم برایش قصه میگفت. حالا هر روز میپرسد چرا بابابزرگ و مامانبزرگ را دیگر نمیشود دید.»
قطعی اینترنت با روان ایرانیان چه میکند؟
«فرشاد طاهری» رواندرمانگر، در پاسخ به این پرسش به «ایرانوایر» میگوید: «همه وابستگیهایی به اطرافیان خود داریم. همینطور عضویتها و تعلقهایی داریم که در دوران اینترنت در فضای آنلاین تعریف شدهاند؛ از کلاسی که شرکت میکردیم، بازی آنلاینی که انجام میدادیم و یا پیگیری روزانه یک اینفلوئنسر. اینها روابط زندگی ما را شکل میدادند، حالا اگر حتی فقط یکی از طرفین این رابطه هم در ایران باشد رابطه از هم پاشیده و ما با یک خلا رابطه روبرو هستیم.»
به گفته این رواندرمانگر این موضوع که مشخص نیست این خلا قرار است تا کی طول بکشد و آیا ممکن است زندگی روزی به مدل قبلی بازگردد یا نه، چیزی است که تمام امور زندگی ایرانیان را در چندماه اخیر تحت تاثیر قرار داده است.
فرشاد طاهری بعد دیگری از این خلا را واکاوای میکند: «اینترنت برای مردم ایران، در هر جغرافیایی بستر تعریف جهان بوده؛ از طریق اینستاگرام و یوتیوب میتوانستند هرجای ایران یا جهان که زندگی میکردند بدانند که حال و هوای سال نو در شهرهای دیگر چطور بوده و همه اینها واقعیت جهان اطراف ما را شکل میداد. حالا انگار ما از واقعیت بریده شده و به وضعیت پیشا اینترنت برگشتهایم که نهایتا از محله و شهر خود باخبر بودیم.»
به باور این رواندرمانگر این بیاطلاعی از جهان پیرامون، انسان ایرانی را با واقعیتی غریب روبهرو کرده است: «اخبار و تصاویری که لازم داریم برای اینکه فهم و درک کاملی از دنیای اطراف داشته باشیم را در اختیار نداریم و حال اغلب آدمها به همین دلیل بد است.»
چه میشود کرد؟
به باور فرشاد طاهری، رواندرمانگر، ایده دوام آوردن بدون روابطی که از دست دادهایم و انتظار تا زمان برگشت به شرایط عادی شاید برای یک هفته اول قابل درک باشد، اما پس از آن باعث فرسودگی ذهن مردم میشود.
او میگوید یکی از راههای تابآوری این است که برای بازسازی بخشی از روابط از دسترفته در محیط جدید تلاش کنیم: «مثلا گروههای دوستی راه بیاندازیم که در فضای واقعی دور هم جمع شوند. اگر از ایران دور باشید هم در محیط پیرامون خود دنبال گروههایی باشید که تا حدی جایگزین پیوندهای از دست رفته باشند.»
به باور فرشاد طاهری ایرانیها در داخل یا خارج از ایران، باید مراقب باشند که در غیاب رابطههای مجازی در سکوت اطراف خود غرق نشوند: «فعالیت بدنی داشته باشیم. کارهای گروهی هرچند کوچک انجام بدهیم. مخصوصا کسانی که عادت داشتند در محیطی مثل خانه در تنهایی وقت بگذرانند و اغلب معاشرتشان آنلاین بود بهتر است به فضاهای کمی شلوغتر بروند؛ کافه، کتابخانه و از این دست.»
این رواندرمانگر با اشاره به اینکه قطعی اینترنت در شرایط زندگی امروز «جنایت علیه بشریت» است، میگوید: «خیلیها با همه سختی با صرف هزینههای گزاف سعی میکنند از دیوار قطعی اینترنت بپرند و دقایقی را در اینترنت بگذرانند. تلاش خوبی هم است اما احساسات را باید بروز داد. شاید در قالب یک نامه، یادداشتهای روزانه، ویدیوهای کوتاه از هر روز و حرف زدن با یک دوست در دسترس.»
معلوم نیست قطعی اینترنت تا کی ادامه داشته باشد اما به گفته فرشاد طاهری، چیزی که موجب میشود بهعنوان ایرانی، حس بهتری داشته باشیم «فرار از این بیاختیاری» است: «باید وضعیتی را ایجاد کنیم که خودمان در آن عاملیت داشته باشیم. عاملیت داشتن خیلی مهم است.»
از بخش پاسخگویی دیدن کنید
در این بخش ایران وایر میتوانید با مسوولان تماس بگیرید و کارزار خود را برای مشکلات مختلف راهاندازی کنید
ثبت نظر