آیین زرتشتی یکی از سه دینی است که در «قانون اساسی جمهوری اسلامی» به رسمیت شناخته شده، با این حال این امر باعث نشده است که پیروان آن از نفرتپراکنی مصون باشند.
نفرتپراکنی علیه زرتشتیان ممکن است آشکارا و هدفمند به منظور برچسبزنی، توهین، تحقیر، نشانهگذاری، دیگریسازی و اعمال انزوا بر آنها انجام شود. همچنین میتواند به صورت ضمنی، بدون این که گوینده هیچ یک از نیات بالا را در سر داشته باشد، رخ دهد که در اینجا به هر دو مورد پرداخته میشود.
پیروان اقلیتهای آیینی اغلب با استناد به باورها و آموزههای دینی خود هدف نفرتپراکنی قرار میگیرند. به عبارت دیگر، تحریف آموزهها و انتساب باورهای نادرست به یک دین، زمینه را برای سرکوب و دیگریسازی از پیروان آن دین فراهم میکند.
در این میان باید توجه داشت که هدف از مقابله با نفرتپراکنی، نه توجیه یا ترویج آموزهها و باورهای یک اقلیت اجتماعی بلکه حمایت و دفاع از حقوق اعضای آن گروه به عنوان انسانهای برابر در جامعه است.
نفرتپراکنی آشکار و هدفمند
۱- نظریههای توطئه
بر اساس یافتههای تیم نظارت بر محتوای «ایرانوایر»، بیشترین درصد از نفرتپراکنیهای مجازی علیه زرتشتیان در یک سال گذشته را نظریههای توطئه تشکیل میدهد.
بیشتر این مطالب حاوی تئوریهای توطئه مبنی بر نفوذ پیروان این اقلیت دینی به همراه بهاییان و یهودیان در صداوسیمای جمهوری اسلامی هستند که به ویژه از سوی اعضای یک گروه موسوم به «ریاستارت حکومت ایران» پخش میشوند. اعضای این گروه با پخش گسترده تئوریهای توطئه علیه زرتشتیان، یهودیان و بهاییان، تلاش میکنند پیروان این اقلیتها را در مقابل پیروان اهل تشیع و اهل تسنن قرار بدهند.
آنها با استناد به تئوریهای توطئه ادعا میکنند که پیروان این اقلیتهای دینی بهصورت مخفیانه در ساختار قدرت سیاسی، اقتصادی و نظامی ایران نفوذ کرده و آن را به دست گرفتهاند تا حکومت و مردم را به انحراف و نابودی بکشند. بدین شکل، از اقلیتهای دینی که در ایران بهشکلی نظاممند تحت ستم و سرکوب هستند، تصویری وارونه ارایه میشود و آن را دستاویز توهین و تهدید به اعمال خشونت علیه آنها قرار میدهند. در نمودار زیر میتوانید بیشترین هشتگهای استفاده شده در مطالب علیه زرتشتیان در سال ۲۰۲۴ را مشاهده کنید.
از ابتدای سال میلادی ۲۰۲۴ تاکنون، نزدیک به ۱۲ هزار مطلب حاوی زرتشتیستیزی به زبان فارسی در شبکههای اجتماعی منتشر شده که در حدود هزار و ۲۰۰ مطلب از آنها از کلیدواژههای «جاسوس» و «نفوذ» استفاده کردهاند.
جالب است که در نزدیک به سه هزار محتوا از مجموع این مطالب، از دستکم یکی از کلیدواژههای «بهایی»، «بهائی»، «بهاییان» و «بهائیان» استفاده شده است که نشان میدهد بخش قابل توجهی از حملات گفتاری به زرتشتیان همزمان بهاییان را نیز هدف قرار میدهد.
۲- ردیه نویسی
«دانشنامه جهان اسلام» «ردیه» را این گونه تعریف کرده است: «گونهای نوشتار كه مضمون اصلی آن اثبات بطلان عقیده يا مدعایی خاص است.» ردیهنویسی یک سنت رایج در جهان اسلام به شمار میرود و در ایران بهویژه در دوران «صفویه» و ابتدای «قاجار» برای مقابله با دیگر ادیان رواج یافت. نویسندگان ردیهها علیه دیگر ادیان، اغلب عالمان مسلمان یا تازهمسلمانهایی بودهاند که پس از گرویدن به اسلام، درصدد رد عقاید و باورهای گذشته خود برآمدهاند.
جمهوری اسلامی به عنوان یک حکومت تمامیتخواه دینی، اهتمام ویژهای در تقویت جریانهای ردیهنویسی علیه به خرج میدهد. به همین دلیل است که در ایران امروز بیش از هر زمان دیگری ردیه علیه اقلیتهای دینی نوشته میشود.
به نظر میرسد کار ردیهها، آنطور که از اسم آن بر میآید، نفی یا اثبات بطلان نظری باورها و عقاید یک دین خاص باشد. اما از آنجایی که در چارچوب حکومتی مانند ایران اساسا هیچ امکانی برای پاسخگویی به آنها از سوی باورمندان به این ادیان وجود ندارد، عملا زمینه را برای انزوا و به دنبال آن، سرکوب هر چه بیشتر باورمندان به این ادیان فراهم میکند.
در حال حاضر وبسایتها و خبرگزاریهای فراوانی که بنا به شواهد بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم وابسته به حکومت ایران هستند، بهشکلی سازمانیافته ردیههایی علیه اقلیتهای دینی در ایران منتشر میکنند که برخی از مهمترین آنها از این قرارند: «شیعهکوئست»، «فرقهنیوز»، «ادیاننیوز»، خبرگزاری «ابنا» (اهل بیت) و «راه راستی».
نفرت پراکنی ضمنی
۱- کاربرد واژه مجوس و گبر
«مجوس» معرب واژه «مگو»، «مگوش» در زبان فارسی باستان و «مغ» در فارسی امروزی است. «قرآن»، کتاب آسمانی مسلمانان، یک بار از این واژه برای اشاره به زرتشتیان استفاده کرده و آنها را در گروه «اهل کتاب» قرار داده است.
بر اساس «لغتنامه دهخدا»، «گبر» از ریشهای آرامی به معنی «کافر» گرفته شده است: «ولی در ایران اسلامی به زرتشتیان اطلاق شده با نوعی استخفاف به کار رفته است. در آغاز برای مزید استخفاف گبر را با کاف تحقیر استعمال میکردند و گبرک و دین زرتشت را دین گبرکی میگفتند.»
در زبان فارسی امروز از هر دو این کلمات برای تحقیر زرتشتیان استفاده میشود.
همانطور که در این ابر کلمات مشاهده میشود، واژههای مجوس، مجوسی و گبر از جمله پرکاربردترین واژهها در نفرتپراکنیهای علیه زرتشتیان هستند.
بر اساس مشاهدات تیم نظارت بر محتوای «ایرانوایر»، در سال ۲۰۲۴ در بیش از نیمی از مطالب علیه زرتشتیان در فضای مجازی، از دستکم یکی از واژههای مجوس، مجوسی یا گبر استفاده شده است.
۲- کاربرد عبارت زرتشتیگری
یکی از کاربردهای پسوند «گری» در زبان فارسی، ساختن مصدر از اسمهایی است که خود به «ی» ختم میشوند. در لغتنامه دهخدا آمده است «در قدیم به جای گری در این نوع کلمات، همان ی مصدرساز استعمال میشد؛ قاضیی، صوفیی. بعدها چون تلفظ دو ی را ثقیل دانستند، بهجای ی، اسم مصدر گری را آوردند که افاده همان معنی کند.»
«فرهنگ معین» در توضیح این کاربرد پسوند گری مثالهایی زده است که قابل توجه هستند؛ «وحشیگری»، «لاابالیگری»، «قاضیگری»، «لوطیگری» و «صوفیگری».
اگرچه نه معین و نه دهخدا به دلالت معنایی خاصی که پسوند مصدرساز گری ممکن است بر کلمات اعمال کند، اشارهای نکردهاند اما با نگاهی به مثالهای معین میتوان به بار معنایی منفی موجود در مصدرهای حاوی این پسوند پی برد. حال اگر مثالهای دیگر مانند «موذیگری»، «هوچیگری»، «یاغیگری»، «اباحهگری» و … را در نظر بگیریم، بار معنایی منفی این پسوند مصدرساز بیشتر هم روشن میشود.
جالب است که به نظر میرسد در گذر زمان، وجه منفیساز پسوند گری بر وجه مصدرساز آن تفوق یافته باشد، زیرا در مواردی مانند «هرزهگری» که خود کلمه پیش از تبدیل به مصدر، به «ی» ختم نشده است نیز کاربرد بسیار رایجی دارد.
علاوه بر این، بررسی موارد استفاده از واژه «زرتشتیگری» و نظایر آن مانند «بهاییگری» و «صوفیگری» نشان میدهد که این تعابیر اغلب در وبسایتهای حکومتی یا از سوی کاربرانی در شبکههای اجتماعی استفاده میشوند که به بدگویی و نفرتپراکنی علیه این اقلیتها میپردازند.
همچنین استفاده از گری به دنبال اسم ادیان میتواند بهصورت ضمنی بر فعالیت آموزشی و تبلیغی توسط پیروان آن دین دلالت کند که یکی از اصلیترین دستاویزهای نظام حقوقی و دستگاه قضایی جمهوری اسلامی برای سرکوب پیروان اقلیتهای دینی در ایران به شمار میآید.
۳- زرتشتیان مناسبات و مناسک مسلمانان را گرامی میدارند
نمونه دیگری که در رسانههای ایرانی به وفور مشاهده میشود، این است که زرتشتیان مناسک و مناسبات شیعیان را به جا میآورند و «ارادت ویژهای» به امامان شیعیان دارند.
خبرگزاری «ایسنا» در ماه محرم امسال به نقل از یک موبد زرتشتی ادعا کرده بود: «زرتشتیان در ماه محرم خرید و عروسی نمیکنند.»
شیعهکوئست نیز مدعی شد: «در روزهای تاسوعا و عاشورا، زنان و مردان سفیدپوش زرتشتی در آتشکده کرمان گرد هم میآیند و برای امام حسین و یارانش به سوگواری میپردارند.»
یا این ادعا: «زرتشتیان به پابوس امام رضا میروند تا از او حاجت بگیرند.» نمونههای از این دست در رسانههای ایرانی کم نیستند.
از آنجایی که جامعه زرتشتیان ایران مانند هر جامعه دیگری از افراد مختلف با باورها و عقاید متفاوت تشکیل شده است، طبیعی است در میان آنها نیز افرادی وجود داشته باشند که مناسک مسلمانان را گرامی میدارند.
اما باید توجه داشت که تعمیم چنین ادعاهایی به کل جامعه زرتشتی میتواند به یکدستسازی اعضای این جامعه و تهی کردن آن از تفاوتها و تمایزهای خود با جامعه اکثریت منجر شود.
به علاوه، این که چنین ادعاهایی عموما از تریبونهای حکومتی و به نقل از چند شخصیت خاص از جامعه زرتشتی مطرح میشوند، نشان میدهد که هدف، به حاشیه راندن و هویتزدایی از جامعه زرتشتی از طریق ادغام آن در جامعه بزرگتر است.
۴- زرتشتیان با محارم خود ازدواج میکنند
نسبت دادن خصوصیات مذموم و ناپسند به پیروان یک دین از طریق تحریف باورها، جابهجا کردن اطلاعات اساطیری و دادههای تاریخی یا دستکاری آموزههای آن یکی از رایجترین سازوکارهای نفرتپراکنی علیه اقلیتهای دینی است. زرتشتیان در ایران نیز به اشکال مختلف هدف این سازوکار از نفرتپراکنی بودهاند.
پادکست «دیگرینامه»، از محصولات «آموزشکده جامعه مدنی توانا»، در بخشی از اپیزود شانزدهم خود با عنوان «آن دیگری هرزه»، به تفصیل به موضوع «خوَئیتوکدَس» پرداخته است: «کسانی معتقدند که احکام کهن زرتشتی ازدواج با محارم را نه تنها ممنوع نکردهاند بلکه حتی بهعنوان بهترین نوع ازدواج توصیه کردهاند. آنچه مسلم است، این است که در کهنترین و اصیلترین متون زرتشتی، یعنی گاتها و اوستا، چنین چیزی مطلقا وجود ندارد و زرتشتیان امروز هم ازدواج با محارم را قبول ندارند.»
کسانی که این ادعاها را مطرح میکنند، اغلب بدون اشاره به محتوای اوستا و گاتها، با استناد به متون متاخرتر زرتشتیان مانند «دینگرد»، «ارداویرافنامه»، «یادگار زریران» و کتابهای افسانهای مانند «شاهنامه»، میکوشند مناسبات میان ایزدان اساطیری، افسانهها یا سرگذشت پادشاهان را به عنوان آموزههای دین زرتشتی جا بزنند.
از بخش پاسخگویی دیدن کنید
در این بخش ایران وایر میتوانید با مسوولان تماس بگیرید و کارزار خود را برای مشکلات مختلف راهاندازی کنید
با ایرانوایر همکاری کنید
ویدیوها و مطالب خود را برای ما بفرستید
ثبت نظر