روزهای گرم سال برای مردم ایران شروع شده و به نظر میرسد تابستان پیش رو تابستانی سختتر از سال ۱۴۰۴ در مدیریت منابع آب به ویژه برای پایتختنشینان باشد. وضعیت سدهای پنجگانه تامین کننده آب تهران دورنمای این تابستان سخت را برای تهراننشینان آن هم پس از یک جنگ نفسگیر بیشتر ملموس میکند؛ ۹۰ میلیون مترمکعب کسری مخزن در ۱۰ روز ابتدای اردیبهشت در مقایسه با حجم ذخیره در سال قبل.
سخنگوی صنعت آب ایران اخیرا گفته، درحالیکه متوسط پرشدگی سدهای کشور حدود ۶۵ درصد است، سدهای تأمینکننده آب تهران فقط ۲۲ درصد پُر هستند.
عیسی بزرگزاده با تاکید بر این که «۳۵ میلیون نفر از جمعیت کشور با مشکل کمآبی مواجهند» توضیح دادهاست: «استانهای البرز و تهران همچنان نیازمند مدیریت مصرف آب هستند. کلانشهر مشهد با وجود بارندگیهای مطلوب، به دلیل آبگیری نشدن سد دوستی هم شرایط مطلوبی ندارد». به فهرست بزرگزاده باید استان قم و مرکزی را هم اضافه کنیم.
دکتر «منصور سهرابی» اگرواکولوژیست، محقق بومشناسی و محیطزیست و «نیکآهنگ کوثر»، کارشناس آب چشمانداز آبی تهران در تابستان پیش رو با در گفتگو با ایرانوایر ترسیمکردهاند.
نبض آبی تهران کندتر میزند
تهران پس از ۴۰ روز بمباران بیامان اسراییل و آمریکا و از سر گذراندن بحران باران اسیدی ناشی از هدف قرارگرفتن انبارهای نفتی شهران اینک در آستانه فصل گرم قرار دارد در حالی که به گفته «بهنام بخشی»، سخنگوی آبفای تهران، «حجم ذخایر سدهای پنجگانه تهران در دهه اول اردیبهشت نسبت به سال گذشته ۹۰ میلیون مترمکعب کسری مخزن گزارش شده است.
فارغ از این که برای بازسازی و آواربرداری و ساخت و ساز در پایتخت چقدر ممکن است مصرف آب افزایش یابد با گرمتر شدن هوا مصرف انرژی در پایتخت وارد اوج مصرف خود میشود و این در حالی است که تهران سال گذشته با آنچه «روز صفر آبی» گفته میشد، دست و پنجه نرم کرد.
بخشی، سخنگوی آبفای تهران اخیرا در گفتوگو با رسانههای داخل ایران با اشاره به آخرین وضعیت بارشها در سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ گفتهاست: «اگرچه با ثبت ۱۶۶.۲ میلیمتر بارندگی، شاهد رشد ۱۷ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل هستیم، اما این رقم در مقایسه با میانگین بلندمدت همچنان ۳۵ درصد عقبماندگی دارد».
بخشی در مورد مخازن سدهای پنجگانه تامینکننده آب تهران شامل لار،ماملو،کرج،لتیان و طالقان همچنین توضیح دادهاست: «در حال حاضر تنها ۱۸ درصد از ظرفیت کل مخازن سدهای تهران آبگیری شده است و مجموع ذخیره آب به ۳۴۵ میلیون مترمکعب رسیده که نسبت به میانگین بلندمدت، ۳۶۴ میلیون مترمکعب تراز منفی را نشان میدهد.
به گفته او سد لار در ۱۰ روز نخست اردیبهشت ۱۴۰۵ تنها ۴ درصد پرشدهاست.
اما فارغ از اعداد و ارقامی که سخنگوی صنعت آب و سخنگوی اداره آب و فاضلاب استان تهران داده سخنان اخیر مسعود پزشکیان در مورد مدیریت مصرف آب کولرهای آبی تاملبرانگیز شد. او اخیرا گفتهاست : «مساجد و پایگاههای بسیج میتوانند مسوولیت ارزیابی میزان مصرف کولرهای آبی در هر محله را برعهده بگیرند و با مشارکت مردم، روند اصلاح و بهینهسازی مصرف انرژی را دنبال کنند.»
گرچه او هیچ اشارهای به ساز و کار و چگونگی ورود بسیج و مساجد به ارزیابی مصرف آب کولرهای آبی نکرد اما میتوان این حرف او را نشان از مطرح بودن بحران آب در تابستان پیشرو در سطح کلان کشور تلقی کرد. این در حالی است که مساجد و پایگاههای بسیج خود از مصرفکنندگان عمده آب و انرژی آن هم بدون پرداخت بهای آن هستند. ایرانوایر پیشتر در گزارش «صرفهجویی آب برای مردم، مساجد و پایگاههای بسیج منعی ندارند» به این موضوع پرداخته بود.
تنش آبی پایتخت در تابستان ۱۴۰۵
«منصور سهرابی» در ترسیم آنچه پیش روی تهران در تابستان پیش رو قرار دارد به ایرانوایر میگوید: «دادههای موجود نشان میدهد که تابستان پیشرو، نهتنها دورهای از تنش آبی، بلکه مرحلهای از مدیریت بحران خواهد بود. این وضعیت، ضرورت اتخاذ سیاستهای فوری در مدیریت تقاضا، کاهش مصرف، و افزایش تابآوری سیستم تأمین آب را دوچندان میکند. در غیر این صورت، حتی نوسانات مثبت کوتاهمدت در بارندگی نیز نمیتواند مانع از بروز اختلالات جدی در تأمین آب شهری شود».
در همین حال «نیکآهنگ کوثر» کارشناس آب نیز در توصیف وضعیت پیش روی پایتخت به ایرانوایر میگوید: «اگر روند فعلی مصرف تغییر نکند، وضعیت تهران در تابستان امسال میتواند بدتر از سال گذشته باشد، چون مساله فقط کمبارشی نیست».
سهرابی همچنین با تاکید بر این که «افزایش ۱۷ درصدی بارندگی نسبت به سال گذشته، در حالی رخ داده که همچنان با عقبماندگی ۳۵ درصدی نسبت به میانگین بلندمدت مواجه هستیم» میافزاید: « این شکاف بیانگر تداوم خشکسالی هیدرولوژیک و انباشت کسری در منابع آب است».
او اهمیت اساسی «تمایز میان خشکسالی هواشناسی و خشکسالی هیدرولوژیک» را یادآورشده و توضیح میدهد: «ممکن است افزایش بارش به کاهش خشکسالی هواشناسی منجر شود، اما تا زمانی که این بارشها بهصورت مؤثر به رواناب سطحی، تغذیه آبخوانها و افزایش ذخایر سدها تبدیل نشوند، خشکسالی هیدرولوژیک تداوم خواهد داشت. دادههای ارائهشده، بهویژه کاهش ۹۰ میلیون مترمکعبی ذخایر سدها نسبت به سال گذشته، نشان میدهد که این تبدیل (rainfall-runoff conversion) با اختلال مواجه است».
به گفته سهرابی در چنین شرایطی، وضعیت کنونی مخازن با تنها ۱۸ درصد پرشدگی نشاندهنده ورود سیستم به محدوده بحران است. تراز منفی ۳۶۴ میلیون مترمکعب نسبت به میانگین بلندمدت نیز حاکی از انباشت کسری طی سالهای متوالی است؛ پدیدهای که جبران آن در کوتاهمدت عملاً امکانپذیر نیست.
از سوی دیگر کوثر نیز در تاثیر کاهش بارندگیها تاکید میکند: «باید این کاهش بارندگی را در کنار چند عامل دیگر نظیر تغذیهنشدن آبخوانها به دلیل از بین رفتن امکان جذب آب بهوسیله سطح زمین و نبود زیرساخت مناسب، کمبود برف، مصرف بسیار نامناسب، استفاده نادرست از آب گرانقیمت در بخشهای مختلف، عدم بهرهبرداری منطقی از آب خاکستری، و شوک پس از جنگ همه با هم دید».
این کارشناس آب همچنین با تاکید بر این که «نگرانی فقط تأمین آب برای ساکنان شهر نیست» به ایرانوایر میگوید: «ما هنوز تصویر دقیقی از وضعیت حاشیهنشینان نداریم، نه از نظر میزان دسترسی آنان به آب سالم، نه از نظر بهداشت، و نه از نظر آسیبپذیری در برابر قطعی یا افت فشار آب»
ترکیب کمبود آب و برق در تابستان
نیکآهنگ کوثر در پاسخ به این پرسش که با چه نگرانیهایی برای تامین آب در تابستان پیش رو برای تهرانیها مواجهیم به ایرانوایر توضیحمیدهد: «اگر شبکه برق نیز بر اثر جنگ اخیر آسیب دیده باشد، نگرانی جدیتر میشود. سامانه آب شهری بدون برق پایدار کار نمیکند. ما سیستم ثقلی انتقال آب دوران پیش از برق را در اختیار نداریم. در صورت اختلال در تأمین برق، انتقال آب، فعالیت ایستگاههای پمپاژ، و حتی برداشت آب از بسیاری از چاهها میتواند متوقف شود. این یعنی بحران آب میتواند خیلی سریع به بحران آب و انرژی تبدیل شود.
او با تاکید بر این جمله که «کمآبی فقط اول قصه است» تاکید میکند: «وقتی برق ناپایدار شود، پمپها میخوابند، تصفیهخانهها لنگ میزنند و کشاورزی تحت آبیاری دچار اختلال جدی میشود».
این کارشناس آب به یادآوری آنچه تهران در تابستان و ابتدای پاییز ۱۴۰۴ با آن تحت عنوان روز صفر آبی مواجه بود توضیح میدهد: « به نظر من، مردم چارهای ندارند جز اینکه راههایی برای مدیریت منطقی مصرف، همکاری محلی، و نظارت عمومی بر نحوه مصرف پیدا کنند. این کار شدنی است، اگر از تجربه شهرهایی مثل کیپتاون درس بگیریم. مردم کیپتاون، با وجود همه تفاوتهای طبقاتی میان فقیر و غنی، توانستند مصرف را آنقدر پایین بیاورند که شهر به «روز صفر» نرسد.
به گفته کوثر، تهران اگر بخواهد از سناریوی بدتر فرار کند، به این ترکیب نیاز دارد: شفافیت، صرفهجویی واقعی، همبستگی، و نظارت مردم بر مصرف آب، نه فقط توصیههای کلی و شعارهای اداری.
منتظر چه عواقبی در کنار کمآبی باشیم؟
منصور سهرابی، اگرواکولوژیست در توصیف این که عواقب کمآبی در تهران را میتوان در ۴ لایه «افزایش مصرف و احتمال جیرهبندی آب»، «افزایش تبخیر و کاهش بیشتر ذخایر سدها»، «فشار بیشتر بر آبهای زیرزمینی» و «اختلال در خدمات و فعالیتهای اقتصادی» به ایرانوایر میگوید: «مصرف آب با استفاده از دستگاههای سرمایشی افزایش مییابد و افزایش مصرف به برداشت بیشتر از چاهها و آبهای زیرزمینی منجر میشود».
کوثر نیز به نکتهای دیگر از آثار کمآبی اشاره کرده و میگوید: « باید کاهش ورود غذا در ماههای اخیر را هم در کنار مساله کمآبی دید. بسته بودن بنادر جنوب و کاهش تخلیه ذرت و غله نگران کننده است و میتواند وضعیتی بیثبات را بهدنبال داشته باشد».
از بخش پاسخگویی دیدن کنید
در این بخش ایران وایر میتوانید با مسوولان تماس بگیرید و کارزار خود را برای مشکلات مختلف راهاندازی کنید
ثبت نظر