سفر مسعود پزشکیان، رییسجمهور ایران، به جمهوری آذربایجان نخستین سفر خارجی او پس از جنگ ۱۲ روزه میان ایران و اسراییل است. سفری که در بستر اتهاماتی سنگین و فضای شدیداً متشنج صورت گرفت. جمهوری اسلامی بهطور نیمهرسمی جمهوری آذربایجان را متهم کرده است که فضای هوایی خود را در اختیار اسراییل قرار داده تا از طریق آن به تأسیسات هستهای و نظامی ایران حمله کند. این اتهام، اگرچه بهطور رسمی با ارائه سند اثبات نشده، اما بهسرعت باعث افزایش تنش دیپلماتیک میان تهران و باکو شد. در مقابل، جمهوری آذربایجان این اتهامات را «بیاساس» و «تحریکآمیز» خواند و هرگونه همکاری با اسراییل در این زمینه را رد کرد. این بحران جدید علاوه بر تأثیر بر روابط دو کشور، بر ثبات منطقهای در قفقاز جنوبی نیز سایه انداخته است.
ادعای جمهوری اسلامی و واکنش رسانههای جمهوری آذربایجان
پس از آتشبس میان اسراییل و جمهوری اسلامی، رسانههای جمهوری اسلامی شروع به طرح اتهاماتی علیه جمهوری آذربایجان کردند که بر اساس آن، باکو بهصورت پنهان یا نیمهرسمی فضای هوایی خود را برای عبور جنگندهها و زهپادهای اسراییلی باز گذاشته است. برخی نمایندگان مجلس و حتی مقاماتی نزدیک به سپاه پاسداران، بارها از این موضوع سخن گفتند و جمهوری آذربایجان را متهم کردند که عملاً در کنار اسراییل ایستاده و به اقدامات خصمانه علیه ایران کمک میکند. سخنگوی وزارت خارجه هم در واکنش به این اخبار از مطرح کردن این مسئله از سوی جمهوری اسلامی و رد صریح تمامی کشورهای همسایه سخن گفت.
این ادعاها که البته با سند رسمی و مدرک علنی همراه نبود، در رسانههای داخلی ایران و برخی کانالهای شبه رسمی شدت گرفت. آنها نقشی کلیدی برای باکو در حملات اسراییل قائل شدند و حتی مطرح کردند که جمهوری آذربایجان ممکن است باهدف ضربه زدن به ایران، با اسراییل همکاری مستقیم داشته باشد.
«سید عباس موسوی»، سفیر پیشین جمهوری اسلامی در جمهوری آذربایجان درباره استفاده اسراییل از آسمان جمهوری آذربایجان برای حمله به ایران میگوید: «با شناختی که من در این مدت از آنها پیدا کردم احساس نمیکنم که چنین جراتی داشته باشند که چنین توطئههایی را یا مستقیما و یا غیرمستقیم علیه جمهوری اسلامی ایران تدارک ببینند. سرنوشت پایگاه آمریکا در قطر را دیدند. جمهوری اسلامی سر امنیت ملی شوخی ندارد. اگر این موضوع ثابت بشود ممکن است در زمان و مکان مناسب تبعاتی برای آنها داشته باشد.»
«مهدی سبحانی»، سفیر جمهوری اسلامی در ارمنستان هم بعد از سخنانی که در مورد احتمال استفاده اسراییل از آسمان جمهوری آذربایجان برای حمله به ایران به رسانهها گفت، واکنش تند وزارت خارجه جمهوری آذربایجان را در پی داشت.
وزارت خارجه جمهوری آذربایجان اظهارات سبحانی را تحریکآمیز و بیاساس خوانده و تأکید کرد که این ادعاها به روابط مبتنی بر احترام متقابل به حاکمیت و تمامیت ارضی دو کشور آسیب میزند.
سایت «گلوبال اینفو» در انتقاد از سخنان مهدی سبحانی نوشته است: «در بحبوحه ادعاهای مطرحشده درباره استفاده احتمالی اسراییل از خاک جمهوری آذربایجان برای حمله به ایران، اظهارات ضدونقیض دو سفیر ایران یکی در ارمنستان و دیگری در باکو نشاندهنده تناقض در سیاست خارجی تهران در قبال قفقاز جنوبی است.»
به نوشته سایت «آپا»، بعد از واکنش وزارت خارجه جمهوری آذربایجان به سخنان مهدی سبحانی، سفیر جمهوری اسلامی در ارمنستان در واکنشی مجدد گفته است که «در جریان جنگ اخیر با اسراییل، تاکنون هیچ اطلاعات رسمی درباره استفاده از خاک جمهوری آذربایجان علیه ایران وجود ندارد.»
«آذپولیتیکا» نوشته است که تهران سیاستهای تحریکآمیز علیه جمهوری آذربایجان را کنار نگذاشته و این امر مانعی جدی برای عادیسازی روابط ایجاد کرده است.
این خبرگزاری با اشاره به اینکه علیرغم تأکید مقامهای آذربایجان بر اینکه هیچ تهدیدی از خاک جمهوری آذربایجان علیه ایران مطرح نیست، برخی گروههای داخلی در تهران به این هشدارها توجه نمیکنند. وقتی ایران سفیر جدید خود در باکو را میفرستد و مواضع دوستانه میگیرد ولی همزمان سفیر ایران در ارمنستان اظهاراتی تحریکآمیز علیه جمهوری آذربایجان مطرح میکند، این نشانگر سیاست دوگانه تهران است.
برخلاف رسانههای جمهوری اسلامی که در مورد تماس پزشکیان با علیاف در مورد ادعاهای مطرحشده در مورداستفاده اسراییل از آسمان جمهوری آذربایجان و رد این ادعاها از سوی رییس جمهور آذربایجان خبر داده بودند این اخبار در رسانههای آذربایجان بازتاب نداشت و وبسایت «پاترول آذ»، هم به نقل از رسانههای جمهوری اسلامی این خبر را پوشش داد.
در برابر این اتهامات، دولت جمهوری آذربایجان و رسانههای مستقل و رسمی آن بهسرعت واکنش نشان دادند. وزارت امور خارجه آذربایجان با صدور بیانیهای رسمی، اتهامات ایران را «بیاساس»، «تحریکآمیز» و «مخرب روابط دو کشور» خواند. همچنین سفیر جمهوری آذربایجان در تهران و سفیر ایران در باکو نیز در اظهارات جداگانهای به این مسئله پرداختند.
سایتهای خبری مطرح جمهوری آذربایجان ازجمله مساوات و آپا به بررسی و نقد ادعاهای ایران پرداختند. در یکی از مقالات تحلیلی سایت گلوبال اینفو، تأکید شده است که جمهوری اسلامی ایران با مطرح کردن این اتهامات، قصد دارد مشکلات و شکستهای امنیتی داخلی خود را از چشم افکار عمومی پنهان کند و درعینحال تنشها را بهسوی منطقهای دیگر منتقل کند.
علاوه بر تکذیب، مقامهای جمهوری آذربایجان نسبت به هرگونه تعرض به حاکمیت ملی و امنیت کشور خود هشدار دادند و اعلام کردند که آسمان و خاک آذربایجان هرگز اجازه استفاده علیه کشور ثالث را نخواهد داد.
سفر پزشکیان به آذربایجان؛ دیپلماسی در سایه بحران
در شرایطی که تنشها میان تهران و باکو بهدنبال درگیری اخیر ایران و اسراییل بالاگرفته، سفر رییسجمهور ایران، مسعود پزشکیان، به جمهوری آذربایجان بهعنوان نخستین سفر خارجی او پس از جنگ ۱۲ روزه با اسراییل، اهمیتی نمادین و راهبردی یافت.
پزشکیان در این سفر با ابراز رضایت از گفتوگوها و دیدارهایش در باکو، آن را آغازی بر فصل تازهای از روابط میان ایران و آذربایجان دانست. وی همچنین از حمایت و همبستگی آذربایجان در جریان درگیری اخیر ایران با اسراییل صمیمانه قدردانی کرد.
الهام علیاف، رییسجمهور آذربایجان، نیز با ابراز همدردی به خاطر کشتهشدن شهروندان ایرانی در جریان این درگیری، بر همبستگی با ایران و حمایت از روابط دوستانه میان دو کشور تأکید کرد. او تصریح کرد که جمهوری آذربایجان همواره حامی عدالت و تقویت مناسبات با کشورهای مسلمان و همسایه بوده است.
بعد از جنگ دوم قرهباغ، روابط جمهوری آذربایجان و جمهوری اسلامی پرتنش بوده است. نزدیکی جمهوری آذربایجان و اسراییل و همکاری نظامی این دو کشور همواره یکی از دلایل این تنش میان دو همسایه بوده است.
اما تنشهای اخیر میان ایران و جمهوری آذربایجان پس از جنگ هوایی ۱۲ روزه با اسراییل، چالشی بزرگ برای روابط دو کشور و منطقه به شمار میرود. اتهامات تهران درباره استفاده از آسمان باکو توسط اسراییل، اگرچه هنوز بهصورت رسمی اثبات نشده، اما فضای سیاسی و رسانهای را بهشدت متشنج کرده است. در مقابل، واکنشهای شدید و تهدیدات متقابل دو کشور، ضرورت تمرکز بر دیپلماسی و گفتوگو برای جلوگیری از بروز بحرانهای بزرگتر را برجسته میسازد.
از بخش پاسخگویی دیدن کنید
در این بخش ایران وایر میتوانید با مسوولان تماس بگیرید و کارزار خود را برای مشکلات مختلف راهاندازی کنید
ثبت نظر