اخبار مربوط به مراسم روز اربعین (چهلم امام سوم شیعیان) از حدود یک ماه مانده به این رویداد هر روز در رسانههای ایران بیشتر میشود. از هشدارهای بهداشتی سفر به عراق گرفته تا تدارکات و مسائل قانونی این سفر. در این بین، خبری که نسبت به اخبار هر سال تازگی داشت، مربوط به نیاز نبودن اجازه همسر برای گرفتن گذرنامه زیارتی و خروج زن از ایران برای راهپیمایی اربعین بود.
***
رییس پلیس مهاجرت و گذرنامه فراجا بهتازگی گفته که اگر زنی یک بار اذن همسر را برای دریافت گذرنامه بینالمللی گرفته باشد، دیگر برای دریافت گذرنامه زیارتی نیازی به اذن همسر ندارد.
در واقع دستگاه قضایی در مورد یک قانون برای زنانی که برای مراسم اربعین قصد سفر به عراق را دارند، استثنا قائل شده است.
بر اساس قانون گذرنامه ایران، زنان متاهل و دختران زیر ۱۸ سال برای خروج از کشور نیاز به اجازه همسر، ولی و یا قیم خود دارند. طبق این قانون، همسر میتواند پس از اجازهنامه خروج از کشور، از این اجازه عدول کرده و زن را ممنوعالخروج کند.
«محمد اولیایی فرد»، وکیل دادگستری در توضیح خبری که رییس پلیس مهاجرت و گذرنامه ایران اعلام کرده به «ایرانوایر» گفت: «بهطور کلی برگه اذن شوهر در گرفتن گذرنامه یکبار اعتبار دارد و زن باید هر بار برای گرفتن گذرنامه برگه اذن شوهر را ارائه دهد؛ مگر اینکه اذن در قالب وکالتنامه و بهطور نامحدود باشد.
اتفاق تازه این است که در مورد سفرهای زیارتی استثنا قائل شدهاند و میگویند حتی بدون وکالتنامه، اگر زن یک بار اذن شوهر را داشته باشد می تواند با همان گذرنامه زیارتی بگیرد و مرد نمیتواند مانع از سفر زیارتی زن بشود.»
سفر زیارتی به سفر نخبگان ملی اولویت دارد
استثنا قائل شدن سفر زیارتی برای گرفتن گذرنامه در حالیست که زنان و دختران در ایران برای هر گامی که برای پیشرفت علمی، ورزشی و حرفهای خود باید در خارج از ایران بردارند، نیاز به اجازه شوهر یا پدر خود دارند.
در واقع حکومت برای سفر زیارتی زنان امتیازی را در نظر گرفته که حتی از قهرمانان ورزشی دریغ کرده است. زنان و دخترانی که به خاطر خودداری همسر یا پدر از دادن اجازه خروج از کشور از یک رویداد مهم جا مانده اند کم نیستند. اگر چه قانون به زنان اجازه داده در صورت نداشتن اجازه همسر از دادستان بخواهند که به موضوع رسیدگی کند، اما هیچ تضمینی وجود ندارد که دادستان با این درخواستها موافقت کند. در میان موارد متعدد از زنانی که به خاطر مخالفت همسر از شرکت در یک رویداد سرنوشت ساز جا ماندهاند، تنها نام چهرههای مشهور شنیده شده است.
«نیلوفر اردلان»، کاپیتان سابق تیم ملی فوتسال ایران، ۹ سال پیش به دلیل مخالفت همسرش از رفتن به مسابقات آسیایی جا ماند. همسرش که مجری شناخته شده تلویزیون بود در یک مصاحبه گفت که بهدلیل مشکلات خانوادگی تصمیم گرفته این فوتبالیست زن را ممنوعالخروج کرده و مشکل را مدیریت کنند.
چهار سال پیش، «سمیرا زرگری»، سرمربی تیمی ملی اسکی آلپاین زنان بهدلیل مخالفت همسرش از همراهی تیم در مسابقات جهانی ایتالیا محروم شد. پیش از آن، «زهرا نعمتی»، تیرانداز پرافتخار تیم ملی تیراندازی معلولان ایران، از سوی همسرش ممنوعالخروج شده بود. ممنوعالخروجی زهرا نعمتی بیشتر از دیگران خبرساز شد چرا که او قهرمان رشته تیراندازی و پرچمدار کاروان ایران در پارالمپیک ریو بود.
به همین دلیل هم بود مخالفت شوهرش برای خروج چندان موثر نماند و با دخالت دستگاههای حکومتی زهرا نعمتی موفق به خروج از ایران شد.
«ونوس مرادی»، کاپیتان سابق تیم ملی هندبال ایران در مورد تاثیر قانون گذرنامه بر سرنوشت زنانی که میخواهند برای ادامه مسیر حرفهای، علمی، ورزشی یا هنری خود از کشور خارج شوند به ایرانوایر گفت: «داستان این است که زنان در ایران صاحبانی دارند؛ پدر و شوهر یا مجریان قانون.»
او در مورد دخالت حکومت برای دادن مجوز خروج به برخی از ورزشکارانی که همسرانشان به آنها اجازه خروج نمیدهند گفت که مقامات حکومتی در این موارد میگویند پای آبروی کشور در میان است. آنها نگران نگاههای بیرون از ایران هستند، اما بلافاصله که متوجه شوند جامعه بینالمللی واکنشی نشان نخواهد داد، به راحتی از حق زنان میگذرند.
یکی از انبوه تبعیضهای قانونی علیه زنان در ایران
اذن شوهر و پدر برای خروج زنان از کشور تنها تبعیض قانونی علیه زنان در ایران نیست. محمد اولیاییفرد، وکیل دادگستری، بهطور کلی تبعیضها علیه زنان در قوانین جمهوری اسلامی را چشمگیر توصیف میکند.
او به ایرانوایر گفت که این تبعیضها از موارد استخدامی تا دیگر قوانین گسترده شده است. مثلا زنان نمیتوانند قاضی شده و حکم صادر کنند یا نمیتوانند در ارتش استخدام شوند.
این وکیل دادگستری اضافه کرد که در قوانین جمهوری اسلامی حقوق زن در بسیاری از موارد نصف حق و حقوق یک مرد است. مثلا دیه زن کمتر از مرد است. در مورد ارائه شهادت در دادگاه در یک دعوای عادی، هرجا که شهادت زنان قابل پذیرش است، شهادت دو زن معادل شهادت یک مرد در نظر گرفته میشود. به گفته این وکیل دادگستری، همینکه خروج زن از کشور نیاز به اذن شوهر دارد هم یک تبعیض قانونی است.
این تبعیض قانونی به مرد امتیازی را میدهد که در شرایط مختلف از آن به نفع خود بهره ببرد. ونوس مرادی، کاپیتان سابق تیم ملی هندبال ایران در مورد تجربهها و شنیدههایش در اینباره در جریان فعالیت ورزشی خود به ایرانوایر گفت که همسر بعضی از بازیکنان وقتی با آنها به مشکل میخوردند برای انتقال یا وادار کردن آن ورزشکار زن به قبول شرایط مرد، او را ممنوعالخروج میکردند.
او توضیح داد که وقتی از مسابقات آسیایی جوانان در قزاقستان به ایران برگشتند، ماموران یکی از دختران تیم را جدا کردند، گذرنامه او را گرفتند و حدود یک ساعت او را برای سوالاتی از تیم جدا کردند.
به گفته ونوس مرادی این بازیکن تیم ملی جوانان هندبال بعدا گفته بود که همسرش بهدلیل اختلافات خانوادگی اجازه خروج او را باطل کرده بود. این بازیکن نوجوان به دلیل اصرار خانواده تن به یک ازدواج فامیلی داده بود، اما هنوز زندگی مشترک آنها شروع نشده، اختلافات بالا گرفته بود و همین موضوع شوهر را به فکر انتقام با ممنوعالخروجی انداخته بود.
همسر زهرا نعمتی هم اذعان کرده بود که چون این ورزشکار درخواست طلاق کرده بود، او را ممنوعالخروج کرد.
ونوس مرادی همچنین از دختر ۱۲ سوارکاری گفت که پدرش بهدلیل اختلاف با مادرش او را ممنوعالخروج کرد و منتظر بود که دختر برای زندگی به پیش او برگردد. جالب اینکه دختر مسابقات خود را از دست داد و پیش پدرش هم نرفت.
کاپیتان سابق تیم ملی هندبال زنان ایران به موارد عجیب دیگری هم اشاره کرد و گفت که در مواردی تعدادی از همسران و پدرها برای دادن اجازه خروج زنان و دختران از کشور، از فدراسیونهای ورزشی تقاضای پول میکردند.
دور زدن قوانین هر جا که به نفع حاکمان باشد
با وجود سختگیریهای متعدد بر زنان برای خروج از کشور، حتی زنانی که در ردههای بالای تیم ملی فعال هستند، امتیاز تازه حکومت به زنانی که برای سفر زیارتی میروند یک نوع تبعیض مضاعف محسوب میشود. در واقع جمهوری اسلامی یک بار در مورد اجازه سفر به خارج کشور بین زن و مرد تفاوت و تبعیض قائل شده است و یک بار دیگر هم بین زنانی که به زیارت میروند و زنانی که به قصد دیگری از کشور خارج میشوند، تبعیض قائل شده است.
«آسیه امینی»، تحلیلگر مسائل اجتماعی و حقوق زنان در مورد این تصمیم حکومت به ایرانوایر گفت: «ما در مورد سیستمی صحبت میکنیم که زمانی میگفت قند حرام است و بعد وقتی واردات آن کالا به نفعش میشد نظرش را اینگونه تغییر داد که حالا اگر قند را بزنید در چایی این غسل داده میشود و حلال است.»
او تاکید کرد که فریبکاری روحانیت و مقامهای حکومتی در مصادره مفاهیم، قوانین و روابط اجتماعی به نفع خودشان، در تاریخ ایران سابقهدار است. آسیه امینی معتقد است که تصمیم حکومت برای صدور گذرنامه زیارتی برای زنانی که قبلا یکبار اجازه از همسر گرفتهاند، دو نفع عمده برای مقامهای حکومتی و افراد وابسته به آنها دارد.
این تحلیلگر مسائل اجتماعی توضیح داد: «که اگر زنی بخواهد برای امور زیارتی مانند اربعین از کشور خارج شود، این از نظر اقتصادی به نفع حکومت است چرا که طبقه مذهبی و وابسته به حکومت در عراق کسبوکار خودشان را دارند و زیارت بخشی از اقتصاد این طبقه مذهبی است. بنابراین هرچه بیشتر افراد و زائران در این تورهای زیارتی شرکت کنند، از نظر اقتصادی سودش به جیب یک عده خاص میرود. اینجا است که دیگر نیاز نیست که زن اذن همسر را داشته باشد. اینجا دیگر قانون شرعی خودشان را عوض میکنند و میگویند اشکال ندارد.»
آسیه امینی یک تاثیر دیگر این تصمیم را منفعت سیاسی آن برای حکومت دانست. به گفته او، حکومت برای اینکه بتواند در گسترش حوزه شیعه خودی نشان بدهد، عراق و سوریه را بخشی از خاک توابع مذهبی خود کرده، به نوعی در آنجا سرمایهگذاری کرده و آنجا را آماده کرده تا مراسمی در مقایسه با مثلا مراسم حج در مسیر زیارتگاههای بزرگ شیعه برگزار کند و تعداد زیادی از مسلمانان را هر سال برای زیارت این مراکز مذهبی جهان شیعه به آنجا بکشاند.
بنابراین به گفته او یک نوع قدرتنمایی ایدئولوژیک هم پشت این جریان وجود دارد که نیاز دارد تسهیلاتی را آماده کنند که مردم به رفتن به این زیارتگاهها تشویق شوند و این برنامههای حکومتی شلوغ باشند. از این رو، به زنان اجازه میدهد که تنها با یک بار اذن همسر، بتوانند گذرنامه زیارتی بگیرند و به راهپیمایی اربعین بروند.
از نگاه حکومت، زنان اگر به سفر زیارتی اربعین میروند، مستقل از همسرانشان هستند و نیاز به اجازه دوباره ندارند، اما وقتی به رویدادهای ورزشی، علمی و فرهنگی میروند، باید مراقب باشند، همسرانشان را راضی نگه دارند و همه تلاش خود را برای گرفتن اذن خروج از کشور از همسرانشان بهکار بگیرند.
از بخش پاسخگویی دیدن کنید
در این بخش ایران وایر میتوانید با مسوولان تماس بگیرید و کارزار خود را برای مشکلات مختلف راهاندازی کنید
با ایرانوایر همکاری کنید
ویدیوها و مطالب خود را برای ما بفرستید
ثبت نظر