تب دِنگی در ایران؛ درباره شیوع این بیماری چه می‌دانیم؟

بیش از یک ماه است که همه اخبار داخل ایران تحت‌تاثیر برگزاری انتخابات زودهنگام ریاست‌جمهوری است و در این بین، خبر مبتلا شدن بیش از ۱۳۸ ایرانی به بیماری «تب دِنگی»، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. 

بیماری تب دِنگی چنان در ایران نادر و ناشناخته است که حتی برخی از پزشکان هنگام صحبت در مورد آن، نامش را به درستی تلفظ نمی‌کنند و کادر درمان در استان‌های مختلف هم، اطلاعات زیادی در مورد نحوه مقابله با آن ندارند.

*** 

تب وارداتی از همسایه‌های جنوبی 

اگرچه افزایش ابتلا به تب دنگی در ایران از اردیبهشت سال جاری اعلام شد، اما موضوع تا اظهار‌نظر معاون وزیر بهداشت که گفت این بیماری تا شهریور و مهر امسال تبدیل به همه‌گیری می‌شود، مورد توجه رسانه‌ها نبود.

مقام‌های بهداشتی در گفت‌و‌گو با رسانه‌های داخل ایران، اطلاعات نسبتا درستی در مورد بیماری تب دنگی ارائه داده‌اند، اما در مورد آمار مبتلایان و بیماران فوت شده و احتمال گسترش آن، اطلاعات متفاوت و متناقضی ارائه داده‌اند.

«جواد امان»، متخصص میکروبیولوژی و ایمونولوژی، درباره بیماری دنگی به «ایران‌وایر» گفت که ویروسی به نام دنگی «Dengue» از خانواده ویروس فلیوی «Flavivirus»، عامل بیماری تب دنگی است. این ویروس به‌وسیله پشه‌ای از خانواده پشه آئدس به انسان منتقل می‌شود.

او اضافه کرد که برخی از مبتلایان علائم خیلی کمی از بیماری را نشان می‌دهند، اما در تعداد کمی از مبتلایان علائمی مثل تب شدید، درد استخوان، درد ماهیچه و درد مفاصل شدید دیده می‌شود. در موارد خیلی نادر هم ممکن است به شوک تبدیل شود که به آن شوک دنگی می‌گویند.

این متخصص ایمونولوژی و میکروبیولوژی توضیح داد که شوک دنگی اتفاق خطرناکی است. کسانی که شوک دنگی می‌گیرند، دچار افت شدید فشار خون، حالت تهوع و استفراغ دائم می‌شوند. اعضای داخلی بدن ممکن است از کار بیفتد و بیمار باید به‌سرعت در «آی‌سی‌یو» تحت مراقبت قرار بگیرند. طبق آمار، تا ۲۰ درصد احتمال مرگ در بین کسانی که دچار شوک دنگی می‌شوند وجود دارد. 

تا چند سال پیش کسی اسم این بیماری را نشنیده بود. اولین موارد تب دنگی در ایران سال ۱۳۹۸ دیده شد، اما امسال تعداد مبتلایان بالا رفت.

 در روزهای گذشته «حسین فرشیدی»، معاون وزیر بهداشت اعلام کرد که از اردیبهشت امسال تا حالا، ۱۳۸ مورد ابتلا به تب دنگی شناسایی شده است که به‌جز هفت مورد، بقیه در سفر به کشورهای همسایه مثل امارات متحده عربی، عراق و پاکستان مبتلا شده‌اند.

«پیام طبرسی»، رییس بخشی بیماری‌های عفونی بیمارستان «مسیح دانشوری» هم گفت که چند بیمار مبتلا به تب دنگی در تهران شناسایی شدند که همگی به دبی سفر کرده بودند.

یکی از پزشکان در تهران در پیامی که در شبکه‌های اجتماعی گذاشت، اعلام کرد که یکی از بیمارانش در دبی به بیماری تب دنگی مبتلا شد و به ایران بازگشت. این فرد پس از تب‌و‌لرز و بدن درد شدید به بیمارستان رفته بود. 

به گفته این فرد مبتلا، چند تن از دوستانش که همگی در یک باشگاه ورزشی تمرین می‌کردند هم، مبتلا به تب دنگی شده بودند.

جواد امان، متخصص میکروبیولوژی و ایمونولوژی به ایران‌وایر گفت که پشه ناقل ویروس دنگی در مناطق گرم و مرطوب مانند مناطق استوایی، آمریکای جنوبی، آفریقا و به‌خصوص آسیای جنوب شرقی بیشتر دیده می‌شود و این بیماری هم، در این مناطق بیشتر است. سالانه ده‌ها میلیون تن به بیماری تب دنگی مبتلا می‌شوند، اما بسیاری از آن‌ها علائم شدید را ندارند.

آمارها و اطلاعات متفاوت و متناقض مقام‌های بهداشتی 

علاوه‌بر ناشناخته بودن بیماری تب دنگی برای مردم و رسانه‌ها، اظهارات متفاوت مقام‌های بهداشتی هم موضوع فراگیر شدن این بیماری را مبهم‌تر کرده است. 

اوایل تیر، «بهرام عین‌اللهی»، وزیر بهداشت، اعلام کرد که حدود ۹۰ بیمار مبتلا به تب دنگی شناسایی شده‌اند که از این تعداد، سه تن جان باخته‌اند. به گفته او، مبتلایان یا به کشورهایی مثل امارات سفر کرده بودند، یا توسط پشه‌هایی که از طریق لنج‌ها و کشتی‌هایی که به جنوب ایران رسیده بودند، گزیده شده بودند.  

این در حالی‌ست که حسین فرشیدی، معاون وزیر بهداشت و درمان، ۱۲تیر اعلام کرد که تنها یک نفر از مبتلایان به تب دنگی در ایران جان باخته است. 

تب دنگی و پشه ناقل آن بنا به اعلام مقام‌های وزارت بهداشت، در استان‌های جنوبی ازجمله سیستان‌و‌بلوچستان، بوشهر، هرمزگان دیده شده و استان‌های فارس و خوزستان هم در معرض آن قرار دارد. همچنین این پشه در استان‌ گیلان شناسایی شده و استان مازندران هم در معرض آن قرار گرفته است. در این بین نام استان اصفهان هم در میان مناطقی که چند مبتلا به تب دنگی در آن حضور دارند، مطرح شد. 

نکته‌ای که توجه رسانه‌ها را بیش از پیش به بیماری تب دنگی جلب کرده، اعلام همه‌گیر شدن بیماری در شهریور و مهر امسال است. 

حسین فرشیدی گفته است که باتوجه به روند رو به رشد بیماران و باتوجه به خنک‌تر شدن هوا در ماه‌های آینده، پشه‌های آئدس بیشتر به محیط‌های باز و محل رفت‌وآمد مردم خواهند رفت. 

این در حالی‌ست که مقام‌های وزارت بهداشت هم‌زمان اعلام کرده‌اند که بیشتر بیماران تب دنگی در سفر به امارات متحده عربی و دیگر کشورهای همسایه مبتلا شده‌اند و فقط چند مورد گزیدگی با پشه ناقل بیماری در داخل ایران بوده است.

 مشخص نیست اگر تقریبا همه مبتلایان مسافر بوده‌اند و احتمال انتقال از افراد هم کم است، چطور احتمال همه‌گیری بیماری وجود دارد.

در این بین انتظار می‌رود که مسوولان وزارت بهداشت راهکاری برای اطلاع رسانی در مراکز درمانی و شهرهای تحت خطر همه‌گیری پیدا کنند؛ چراکه ظاهرا اطلاعات کادر درمان هم کامل نیست.

یک پزشک از شیراز به ایران‌وایر گفت که اظهارنظر درباره این بیماری خیلی زود است، چون حتی متخصصان عفونی هم هنوز اطلاعات دقیقی درباره آن ندارند، یا اکثرا به طور تجربی با آن روبه‌رو نشده‌اند.

یکی از پزشکان فعال در اهواز هم به ایران‌وایر گفت که ظاهرا چون مردم از علائم این بیماری اطلاع ندارند، در صورت مبتلا شدن هم به مراکز درمانی مراجعه نمی‌کنند. 

پزشک دیگری در استان هرمزگان به «ایران اینترنشنال» گفت که اگرچه این استان یکی از مناطق درگیر با بیماری تب دنگی است، اما خود او به‌عنوان پزشک اطلاعات زیادی درباره این بیماری و درمان آن ندارد. 

او همچنین گفت که شایعات زیادی در استان درباره پشه ناقل ویروس دنگی وجود دارد؛ ازجمله اینکه گفته می‌شود گیاهان خانگی جذب کننده این پشه هستند و مردم نگران این هستند که گلدان‌های خانگی‌شان باعث جذب این پشه شوند.

جواد امان، متخصص ایمونولوژی و میکروبیولوژی گفت: «وقتی که یک بیماری در یک کشور شایع نیست هم، آن کشور باید برای سناریوهای مقابله با آن آماده باشد.

وزارت بهداشت و درمان از حدود هفت-هشت سال پیش تب دنگی را در لیست بیماری‌هایی گذاشته بودند که رصد می‌شوند، ولی چون هیچ وقت موارد زیادی از آن دیده نشده بود، حساسیت نسبت به آن پایین مانده بود؛ در‌صورتی‌که همواره در پاکستان، همسایه ایران، موارد نسبتا زیادی از ابتلا تب دنگی دیده می‌شود. اگر در این مورد بی‌توجهی شده باشد، اسم آن را می‌شود گذاشت سو مدیریت.»

از رشد و تکثیر پشه آئدس باید جلوگیری کرد

اگرچه مقام‌های بهداشتی می‌گویند بیشتر مبتلایان به تب دنگی در کشورهایی مثل امارات، عراق و پاکستان مبتلا شده‌اند، اما هم‌زمان توصیه‌هایی را هم برای جلوگیری از ازدیاد پشه آئدس ارائه می‌دهند. 

بنا بر توصیه‌های مسوولان بهداشتی، پشه آئدس در مناطق گرم که آب راکد در آن وجود داشته باشد تخم‌ریزی و رشد می‌کند، به همین دلیل باید از جمع شدن آب در پسماندها، لاستیک‌های رها شده خودروها، زیرگلدان‌ها و هرجای کوچکی جلوگیری کرد. ضمن اینکه باید در مناطق گرم و مرطوب از اسپری ضد پشه استفاده کرد. 

جواد امان درباره ریشه گسترش تب دنگی در مناطقی مانند ایران گفت که این اتفاق قبل از هر‌چیز، به تغییرات آب‌و‌هوایی در جهان مربوط است. 

او توضیح داد که پشه‌های آئدس با گرم شدن هوا به مناطق دیگر می‌روند، مثلا الان تعداد ابتلا به تب دنگی در در جزایر جنوبی کشور آمریکا هم رو به افزایش است. 

این ناشی از تغییرات آب‌و‌هوایی است ولی هم‌زمان با آن، اینکه سیستم بهداشت عمومی برای آن برنامه‌ریزی داشته باشد و روی شیوه‌های جلوگیری و شیوه‌های کنترل این حشره کار کند تا جلوی بیشتر شدن آن را بگیرد، خیلی مهم است.

به گفته او، واکسنی هم برای مقابله با تب دنگی وجود دارد و سیستم بهداشت و درمان کشور باید به این فکر کند که اگر در پنج سال آینده میزان ابتلا به این بیماری بالا رفت، استفاده از این واکسن هم شاید لازم باشد.