انتخاب بین تنفس هوای مرگبار آغشته به سمهای حاصل از مازوتسوزی و قطعی برق، حالا دو راهی است که دولت چهاردهم پیش روی ایرانیان گذاشته است؛ چراکه دولتمردان مدعی هستند بهدلیل مصرف سوخت مازوت در سه استان اصفهان، مرکزی و البرز، تامین برق مورد نیاز کشور مقدور نبوده و خاموشیهای دورهای از یکشنبه۲۰آبان، در سراسر کشور آغاز خواهد شد.
***
منتقدین اما نه قطع مازوتسوزی در زمستان و نه گرمای هوا و مصرف بالای مردم در تابستان را عامل کمبود برق در کشور میدانند. نبود سرمایهگذار بهدلیل سیاستهای غلط دولت در بخش تولید برق، ساخت نیروگاه و تولید برق برای همسایگان و یا حتی فروش و صادرات برق در محافل کارشناسی و رسانهای، از مقصرین کمبود برق در کشور شناخته میشوند. مواردی که شکاف عمیق میان تولید و مصرف را نهتنها برای برق، که برای گاز کشور به وجود آورده است.
اعلام رسمی آغاز قطعی برق از ۲۰آبان
بهتازگی، «محمدجعفر قایمپناه»، معاون اجرایی رییسجمهور و «فاطمه مهاجرانی»، سخنگو دولت، بهصورت جداگانه از آغاز خاموشیهای منظم در ماه آبان خبر داده و علت این موضوع را، توقف مصرف مازوت در سه نیروگاه کشور اعلام کردند.
سخنگو دولت سه روز پیش در صفحه شخصی خود در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشت «شرط عدالت نیست برای تولید برق، بخشی از جامعه با جان خود هزینه آن را پرداخت کند. از همین رو به دستور ریسجمهور، مازوت سوزی در سه نیروگاه اراک، کرج و اصفهان که شرایط ویژهای دارند، متوقف میشود. میتوان برای مدت محدودی، "خاموشی منظم" را جایگزین "تولید سم" برای عموم شهروندان کرد.»
البته سخنگو دولت در خصوص ۱۱ نیروگاه برق دیگر که مازوت میسوزانند اظهارنظری نکرد.
به این ترتیب، آغاز خاموشیهای دورهای در استانهای مختلف کشور از ۲۰آبان۱۴۰۳ اعلام شد. به گزارش رسانههای داخلی، تا اطلاع ثانوی، خاموشیها دو ساعت در روز، بین ساعات ۹ صبح تا ۵ بعدازظهر خواهد بود.
به گزارش خبرگزاری «فارس»، تهران در این برنامه به ۲۴ منطقه تقسیمبندی شده و مناطق مختلف براساس برنامه از پیش اعلام شده، شاهد قطع برق خواهند بود. کرمانشاه اولین استانی است که در ۲۰آبان خاموشیهای دوساعته را تجربه خواهد کرد و زمان دقیق خاموشیها در سامانه شرکت توزیع نیروی برق استان قابل مشاهده خواهد بود.
فرار رو به جلو برای توجیه قطعی برق
سخنگو دولت درحالی خاموشی منظم را جایگزین تولید سم دانسته و قطعی برق را مانند هدیهای برای عموم شهروندان توصیف میکند، که دادههای موجود شهادت میدهند که حتی بدون قطع مازوتسوزی سه نیروگاه اعلام شده، قطعی برق اجتنابناپذیر بود.
به گفته «کرامت ویس کرمی»، مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی، ذخایر سوخت گازی نیروگاهی در شهریور، نسبت به تاریخ مشابه در سال گذشته، افت ۴۳درصدی داشته و نفت کوره ۲۳درصد کاهش داشته است. افتی که ناشی از عدم ذخیرهسازی مناسب گازوییل نیروگاهها بوده است.
در جلسه شورای اقتصاد که تنها شش روز پیش در تاریخ ۱۴آبان۱۴۰۳ برگزار شد هم، بحران انرژی کشور به بمب ساعتی تشبیه شد که هر لحظه امکان انفجار دارد و وقتی برای تکرار اشتباهات باقی نمانده است. از طرفی در ماههای اخیر بسیاری از کارشناسان در رسانههای مختلف، در خصوص کمبود برق هشدار داده و قطعی برق در زمستان ۱۴۰۳ را پیشبینی کرده بودند.
«نادرقلی ابراهیمی»، نماینده مجلس، قبل از اعلام آغاز قطعیهای برق در زمستان، با اشاره به کسری ۲۰ هزار مگاواتی برق هشدار داد که این کمبود و ناترازی بهطور حتم تشدید خواهد شد و میزان تولید فعلی پاسخگو نیست؛ بنابراین واحدهای صنعتی باید به فکر تولید برق تجدید پذیر باشند.
پیشاز این هم «مصطفی رجبی مشهدی»، مدیرعامل توانیر گفته بود که ۸۰درصد نیروگاههای کشور از سوخت گاز، ۱۴درصد از گازوییل و ۶درصد از مازوت استفاده میکنند و وقتی که هوا سرد میشود و به تبع آن افزایش مصرف گاز در بخش خانگی افزایش یابد، در این صورت به میزان مصرف مازوت اضافه خواهد شد. در زمستان ۵۰درصد گاز و مابقی آن از سوخت مایع تامین میشود که ابتدا گازوییل و سپس از مازوت استفاده میشود.
حال در شرایطی که «سعید توکلی»، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران از کمبود ۳۰۰میلیون متر مکعبی گاز خبر داده و منابع سوخت مایع نیروگاهها هم خالی است، «مسعود پزشکیان»، رییس دولت چهاردهم، دستور توقف سوخت مازوت در سه نیروگاه را صادر و تولید برق در کشور را با چالش جدی و زودهنگام مواجه کرده است.
بهاینترتیب، باتوجه به گفته «عبدالرسول پیشاهنگ»، مدیرعامل سابق شرکت مادر تخصصی برق حرارتی کمتر از ۱۱درصد از نیروگاههای کشور مازوت مصرف میکنند و آشکار است که مازوت نقش تعیینکنندهای در تامین سوخت نیروگاههای برق کشور نداشته است و دستور توقف سوخت مازوت تنها در سه نیروگاه از چهارده نیروگاه مازوتسوز کشور، نمیتواند دلیل خاموشیهای پیش رو باشد.
منطقی است که فکر کنیم اگر از ۱۳۲ نیروگاه برق کشور در سه نیروگاه کرج، اصفهان و اراک، ماروتسوزی ادامه هم داشت، باز هم خاموشیهای زمستانه سراغ مردم میآمد.
هرچند که توقف مازوتسوزی در همین سه نیروگاه هم قدمی مثبت بوده و اقدام مشابه در یازده نیروگاه مازوتسوز دیگر هم راه تنفس مردم را باز خواهد کرد، اما قطع سوخت مازوت در سه نیروگاه محدود را نمیتوان در قبال قطعی برق در تهران و استانهای کشور که از ابتدا نیز قابل پیشبینی بود، به مردم هدیه داد. بنابراین، برخلاف گفته سخنگو دولت، خاموشی منظم، جایگزین تولید سم برای عموم شهروندان نخواهد شد.
مصرف بالا، تولید پایین
دولت چهاردهم سعی دارد بحران انرژی و کمبود برق در کشور را با دستور قطع مصرف مازوت توجیه کند و رییس این دولت در تابستان، راه حل خنک نکردن اتاقها را برای حل مشکل قطعی برق به مردم پیشنهاد میکرد؛ حال آنکه کارشناسان از سالها پیش افول تولید برق در ایران در برابر افزایش مصرف را پیشبینی کرده بودند.
«محسن طرزطلب»، مدیرعامل وقت شرکت مادر تخصصی نیروگاههای تخصصی، در سال ۱۳۹۹ پیشبینی کرد که تولید برق در ایران از سال ۱۴۰۲با مشکل مواجه خواهد شد. او نبود انگیزه برای سرمایهگذاری در صنعت برق را، عامل اصلی افول تولید برق در ایران معرفی کرد. همانطور اکنون خبرها از وضعیت نامطلوب نیروگاههای برق کشور و نیاز شدید به سرمایهگذاری در این نیروگاهها حکایت دارند.
از مدار خارج شدن نیروگاه برق هریس با ظرفیت اسمی و عملی ۵۰۰ مگاوات بهدلیل بدهی دولت، گواهی بر واقعیت نبود سرمایهگذاری در بخش تامین برق در ایران است.
بلاتکلیفی در بین کالا یا خدمات بودن برق، حداکثر فشار را به تولیدکننده و سرمایهگذار وارد آورده و اعمال نرخ دستوری برق توسط دولت، رغبت را از سرمایهگذاران داخلی و خارجی برای سرمایهگذاران در صنعت برق ایران گرفته است. بنابراین در سایه نبود سرمایهگذاری کافی و استهلاک نیروگاههای کشور از طرفی و افزایش مصرف از سوی دیگر، شکاف عمیق ناترازی، هر سال عمیقتر شده و بر بحران برق دامن میزند.
صادرات و تولید برق برای کشورهای همسایه
در میانه کمبود سرمایهگذاری در صنعت برق، فعالیت شرکتهای عظیم ایرانی تولید برق و ساخت نیروگاههای برق در کشورهای منطقه توسط شرکتهای ایرانی، کمبود بودجه و سرمایهگذار را بیش از پیش، پرسشبرانگیز میکند.
واژههایی مانند «هدفگذاری برای هاب منطقه» و «صدرنشینی در صادرات برق خاورمیانه»، لغاتی هستند که با جای گرفتن در تیتر رسانههای داخلی، این پرسش را در ذهن مخاطب تولید میکنند که بحران برق در ایران به چه معنی است.
شرکت برق توانیر که از بزرگترین شرکتهای تامین برق ایرانی است، بهتازگی از صادرات برق به کشورهای عراق، پاکستان و افغانستان خبر داده و «محمد اللهداد»، معاون انتقال و تجارت خارجی شرکت توانیر، از نقشههای این شرکت برای توسعه صادرات و حتی خیز و برنامه این شرکت برای صادرات برق به اروپا خبر داد.
«هلدینگ مپنا» که یکی از بزرگترین شرکتهای ساخت نیروگاه و تولید برق شناخته میشود، درحالحاضر در کشور سوریه و در بندر لاذقیه مشغول ساخت یک نیروگاه عظیم برق است. معاون بازاریابی و فروش برق این هلدینگ در ۲۵آبان سال گذشته در گفتوگو با «ایرنا»، تقاضای احداث نیروگاه و برق کشورهای منطقه را برای این هلدینگ، یک فرصت توصیف کرده و کشورهایی مانند پاکستان، افغانستان، اندونزی و سوریه را، از کشورهای هدف برای ساخت نیروگاه اعلام کرد.
شرکتی خصولتی که مدیرعامل آن پس از یازده سال، وزیر صمت دولت سیزدهم شد و بازارسازیهای «عباس علیآبادی» برای مپنا، به تیتر رسانهها راه یافت.
علاوهبر اینها، واحدهای نیروگاهی برق دولتی با زیانهای انباشته هزار میلیارد تومانی و مالکیت نیروگاههای برق توسط نهادهایی مانند «آستان قدس رضوی» و «بنیاد شهید»، بر پیچیدگی صنعت برق در کشور میافزاید.
ضررهای قطعی برق در مقابل سود صادرات
براساس تحقیقات انجام شده، زیان هر کیلووات ساعت قطع برق برای صنایع مختلف کشور، بین هفت تا ۶۳ هزار میلیارد تومان متغیر است. چهار تا پنج میلیارد دلار هم خسارت ناشی از قطعی برق برای صنایع پتروشیمی، فولادی و سیمانی در سال برآورد شده است. از طرفی ادامه قطعیهای مکرر برق هم نشان میدهد که افزایش تعرفه برق صنایع فولاد و پتروشیمی از ۶۰۰ تومان به ۱۲۰۰۰ تومان بهازای هر کیلووات ساعت هم نتوانسته سرمایه تاثیرگذاری وارد صنعت برق کشور کند.
حتی باوجود افزایش تعرفه برق صنایع و همچنین رشد چند برابری قیمت برق خانگی در سال جاری، سرمایهگذاری و یا فعالیت مثبت قابل توجهی در حوزه شبکه توزیع برق انجام نشده است.
ضرر مالی صنایع بهدلیل قطعی برق براساس محاسبات رییس اتاق بازرگانی اراک، ۲۰۰ هزار میلیارد تومان در تابستان برآورد شده است. ۲۰۰ هزار میلیارد تومان ضرر تنها در عرض سه ماه، در حالی است که درآمد حاصل از فروش برق تنها ۱۷۰ هزار میلیارد تومان اعلام شده است.
این زیانهای برآورد شده اما عددی است تقریبی از زیان صنایع و کارخانجات؛ چراکه اثرات قطعی برق بر معیشت مردم بسیار بیشتر و عمیقتر است. کاهش تولید، خسارت به دستگاهها و تجهیزات کارخانجات بزرگ و کارگاههای کوچک، فاسدشدن غذا و دارو بهدلیل قطعی برق و حتی خراب شدن خمیر نانواییها و شیرینیپزیها، همگی خسارتهای ریز و درشتی است که با تولید زیان برای صاحبان صنایع، هزینه تولید را بالا برده و در نهایت، بر قیمت اجناس و خدماتی افزوده میشود که مردم باید خریداری کنند.
تعطیلی پیدرپی خطوط تولید و حتی تعطیلی کارخانجات هم بهدلیل قطعیهای پیدرپی برق در ماههای گذشته خبرساز شده که همین کاهش درآمد، تعدیل نیرو و مرخصی اجباری و بیکاری عده زیادی از کارگران ایرانی را در پی داشته است
گذشته از صنایع بزرگ، اختلال در کار بیمارستانها، بانکها، مراکز تجاری خرد، تجمعات مکرر کسبه بهدلیل قطعیهای مکرر برق، جراحی با نور موبایل و ایجاد خطر برای جان بیماران، اعتصاب پرستاران بهدلیل قطعی برق بیمارستانها و خانوادههایی که از گرما به کولر اتومبیلهای خود پناه بردهاند، تنها بخشی از تصاویری است که قطعیهای برق در تابستان گذشته خلق کرد.
حال باید دید قطعی برق در زمستان امسال آنگونه که دولتمردان مدعی هستند منظم و با اعلام قبلی خواهد بود، یا خیر. به هر صورت اما دادههای موجود، تبدیل قطعیهای برق را به تنها راه نجات مردم از مازوتسوزی تایید نمیکنند و انتشار این اطلاعات، راه را بر کسانی میبندد که قطعی برق را به موهبت و تدبیر دولت چهاردهم برای مردم توصیف میکنند.
از بخش پاسخگویی دیدن کنید
در این بخش ایران وایر میتوانید با مسوولان تماس بگیرید و کارزار خود را برای مشکلات مختلف راهاندازی کنید
ثبت نظر