«کمیته حقیقتیاب سازمان ملل متحد»، ۳آذر۱۴۰۳ (۲۳نوامبر۲۰۲۴) در نشستی با دستکم پنجاه آسیبدیده جنبش «زن، زندگی، آزادی»، به بررسی مساله «عدالت، پاسخگو کردن آمران و عاملان جنایت و همینطور عدالت ترمیمی» پرداخت. در این نشست، آسیبدیدگان «جنبش ژینا» از طیفهای مختلف اجتماعی با دیدگاههای متفاوت سیاسی، پرسشهای خود را با کارشناسان کمیته حقیقتیاب مطرح کردند. در حاشیه این نشست، گفتوگویی داشتیم با دو تن از کارشناسان این کمیته؛ «شهین سردار علی» و «ویویانا کرستیچویچ.»
در این مصاحبهها از آنها درباره یافتههای جدیدشان پس از تمدید ماموریت کمیته حقیقتیاب، کاربرد حقوقی یافتههای این کمیته و پیگیری سلاحهای فروخته شده به ایران از سوی کشورهای اروپایی پرسیدیم.
***
نشست کمیته حقیقتیاب سازمان ملل متحد با پنجاه آسیب دیده جنبش مهسا در شهرداری شهر «مونیخ»، با حضور هرسه کارشناس کمیته حقیقتیاب برگزار شد. کارشناسهای کمیته حقیقتیاب، پیش از حضور در شهر مونیخ و این ملاقات عمومی، طی دو روز اقامت در شهر «پاریس»، با آسیبدیدگان و بازماندههای سرکوب جنبش ژینا در جهت ثبت شهادتها و شکایتهای آنها نیز دیدار داشتند.
پس از انجام این گفتوگوها و برگزاری نشست مونیخ بود که کمیته حقیقتیاب با انتشار بیانیهای اعلام کرد که آسیبدیدگان حاضر در این نشست، «خواستار اقدام عملی بینالمللی، اصلاحهای حقوقی و پایان دادن به معافیت از مجازات عاملان سرکوب» شدهاند. کمیته حقیقتیاب سازمان ملل قرار است گزارش نهایی خود را پس از دو سال تحقیق و بررسی نقض حقوقبشر توسط حکومت جمهوری اسلامی، در ماه مارس۲۰۲۵ به شورای حقوقبشر سازمان ملل ارائه کند. به گفته کارشناسان این کمیته، یکی از موارد مورد تمرکز این کارشناسها در گزارش نهایی، خود «نقشه راهی برای تضمین عدالت و جبران خسارت» خواهد بود. در گزارش نخست، کمیته حقیقتیاب، جمهوری اسلامی را به «جنایت علیه بشریت» متهم کرد.
ویویانا کرستیچویچ، یکی از کارشناسهای کمیته حقیقتیاب در گفتوگو با ایرانوایر تصریح کرد که این کمیته تاکنون توانسته است بیش از ۲۰۰ شهادت دریافت و دستکم ۳۰هزار مدرک جمعآوری کند.
دادگاه نیستیم؛ اسناد را آماده روند قانونی میکنیم
به گفته شهین سردار علی، تمرکز کمیته حقیقتیاب در دوران تمدید ماموریت ایشان، بر جمعآوری و تدوین تمام مدارک و شواهدی است که پیشتر جمعآوری شده بود، تا درک عمیقتری از آن ارائه داد برای آنکه بتوان در مراحل قانونی آینده در جهت پاسخگو کردن عاملان جنایت، مورد استفاده قرار بگیرند.
یکی از اهداف کمیته حقیقتیاب به گفته سردار علی، یافتن مکانیزمهای پاسخگویی است که به همین دلیل، با خانوادههای قربانیان و آسیبدیدههای جنبش ژینا دیدارهایی داشتهاند.
یکی از پرسشهای مطرح از سوی خانوادههای دادخواه و همچنین آسیبدیدگان جنبش ژینا، چرایی دادگاهی نشدن آمران و عاملان جنایتهای جمهوری اسلامی است. سردار علی در پاسخ به این پرسش که میتواند برای بسیاری مطرح باشد، توضیح داد: «ما یک دادگاه نیستیم. بنابراین نمیتوانیم مجرمان را محاکمه کنیم. اما آنچه میتوانیم انجام دهیم این است که از قربانیان و روندها حمایت کنیم تا شواهد مستحکمی جمعاوری کنیم و فرایند تفکر را در مورد اینکه چه کاری میتوان با تمام این شواهد انجام داد را، آغاز کنیم.»
سردار علی به ایرانوایر میگوید: «در تمامی موارد نقض حقوقبشر، شنیدن شدن صدای قربانیان، پاسخگویی، حقیقت، عدالت و جبران خسارت، یک جنبه اصلی است. به همیندلیل در دومین سال، ما بر پاسخگویی و تقویت کارهای سال نخست تمرکز کردیم.»
در همینرابطه، ویویانا کرستیچویچ توضیح میدهد که بخشی از کار کمیته، «درک انواع غرامتهایی است که برای گروهها و افراد مختلف در خصوص انواع نقضهای حقوقبشر مناسب خواهد بود.»
او میگوید که کمیته حقیقتیاب در حال بررسی اقداماتی است که میتواند برای جبران خسارت وارد شده به آسیبدیدهها و خانوادههای دادخواه مناسب باشد. از سوی دیگر او تاکید میکند: «بایستی اقداماتی برای جلوگیری از تکرار در نظر گرفته شود، تا چنین موردی هرگز تکرار نشود.»
اقلیتهای قومی-ملیتی و مذهبی و راههای حفظ حقوق آنها
یکی از مواردی که خصوصا در دوره تمدید ماموریت کمیته حقیقتیاب مورد بررسی کارشناسها قرار گرفته است، تبعیضها و خشونتهایی است که گروههای اتنیکی و مذهبی متحمل میشوند.
از همینروی، ویویانا کرستیچویچ یادآور میشود که برخی از قوانینی که زنان و اقلیتهای قومی-ملیتی و مذهبی را سرکوب میکنند، نیاز به اصلاحات مهمی دارند: «برخی از اصلاحات ضروری در گزارشهای ما مطرح شده و ممکن است اصلاحات دیگری نیز وجود داشته باشد. برای مثال، چه اقداماتی باید انجام شود تا مطمئن شویم همه کودکان کرد میتوانند به زبان خود آموزش ببینند؟ یا چه اقداماتی به نفع دختران میتواند صورت بگیرد؟»
جمهوری اسلامی تنها به یک نامه کمیته حقیقتیاب پاسخ داده است
در ماه مارس سال گذشته، وقتی کمیته حقیقتیاب سازمان ملل نخستین گزارش خود را از سرکوب اعتراضات ۱۴۰۱ توسط نیروهای جمهوری اسلامی ارائه داد، اعلام کرد که جمهوری اسلامی به هیچکدام از نامههای کمیته حقیقتیاب، پاسخ نداده است.
حالا در آستانه ارائه گزارش نهایی این کمیته، سردار علی به ایرانوایر میگوید: «تا امروز بیش از ۳۰ نامه به آنها نوشتهایم. اما تنها به یکی از آنها پاسخ داده شد و آنهم مربوط به مجازات اعدام یکی از افرادی بود که در اعتراضات نقش داشت.»
ویویانا کرستیچویچ نیز در پاسخی جداگانه تاکید کرد که اعضای کمیته حقیقتیاب همواره از حکومت ایران خواستهاند تا با آنها تعامل داشته باشند، اما پاسخی نگرفتهاند. همچنین به گفته این کارشناس، کمیته حقیقتیاب از جمهوری اسلامی درخواست ملاقات کرده است که آن هم بینتیجه بوده است.
استانداردهای دوگانه اروپا در قبال فروش تسلیحات به جمهوری اسلامی
تاکنون گزارشهای مختلف و مفصلی از تسلیحاتی که کشورهای اروپایی به جمهوری اسلامی فروختهاند و در اعتراضات ۱۴۰۱ مورد استفاده سرکوبگران قرار گرفته، منتشر شده است.
در همینباره، از کارشناسهای کمیته حقیقتیاب پرسیدیم که آیا آنها توانستهاند کمپانیهای فروش سلاح یا دولتهای اروپایی را مقابل این مساله پاسخگو کنند؟
سردار علی میگوید: «ما نگرانیهایی در چندین زمینه داریم. برای مثال، تکنولوژی شناسایی چهره یا تکنولوژیهایی که در دسترس دولت ایران هستند، از کشورهای مختلف میآیند. اگر به سلاحها نگاه کنید، بسیاری از آنها در داخل ایران ساخته نمیشوند، بلکه از خارج ایران وارد میشوند. شواهد محکم بسیاری وجود دارد که نشان میدهد بسیاری از ابزار و تکنولوژیها، از نیمکره غربی به ایران میآیند.»
او ادامه میدهد: «برای ما دردناک است که ببینیم دولتها از یکسو از حقوقبشر بهشکل عمومی حمایت میکنند، اما از سوی دیگر شرکتها و صنایع آنها، ماشینآلات و تجهیزاتی را به ایران میفروشند که باعث آسیب رساندن به مردم میشود.»
این کارشناس تاکید میکند که کمیته حقیقتیاب از این معاملات تسلیحاتی باخبر و در حال تحقیق روی این مساله است. او میگوید برای پیشبرد مسیر بهسمت ممنوعیت فروش سلاح به جمهوری اسلامی، باید فرآیندهای قوانین بینالمللی را بررسی کرد: «ما جنایت علیه بشریت را در روش سرکوب توسط جمهوری اسلامی شناسایی کردیم. بخشی از فرآیند جنایت علیه بشریت، توسط این سلاحها تسهیل میشود.»
ویویانا کرستیچویچ نیز در پاسخ به استفاده جمهوری اسلامی از سلاحهای کمتر کشنده در سرکوب اعتراضات ۱۴۰۱ میگوید: «استفاده از این نوع سلاحها [سلاحهای ساچمهای] طبق قوانین بینالمللی ممنوع است و نباید در این شرایط استفاده شود. ما در بررسیهای خود متوجه شدیم که [جمهوری اسلامی] از مهمات جنگی [برای سرکوب] استفاده کرده است که نباید در یک اعتراض مسالمتآمیز مورد استفاده قرار بگیرد.»
به گفته او، کمیته حقیقتیاب در حال بررسی روی سلاحهای مورد استفاده جمهوری اسلامی در سرکوب معترضان است: «ما خودمان پیگرد قانونی را آغاز نمیکنیم، اما در حال جمعآوری شواهدی هستیم که میتواند در پیگیریهای قانونی نهتنها در ایران، بلکه در سایر کشورها نیز استفاده شود.»
رویاهایی که نابود شد
ویویانا کرستیچویچ در این گفتوگو، به برخی از شهادتهای جوانهای معترض در اعتراضات ۱۴۰۱ اشاره کرد که او را تحتتاثیر قرار دادهاند.
او از جوانی کرد یاد کرد که در شهادتهای خود به کارشناسها گفته بود میخواست خلبان شود، اما دیگر دستیابی به این آرزو ناممکن شده است، مرد جوان کُرد دیگری که کُرد بودن خود را دلیلی برای آسیبدیدگی خود توسط سرکوبگران میداند و شاهد دیگری که گفته بود چون دختر است، این اتفاق برای او افتاده است.
ویویانا کرستیچویچ میگوید وقتی با رویاهای از دست رفته جوانها مواجه میشود، هم از شنیدن رنج آنها متاثر میشود و هم الهام میگیرد: «آنها پر از آرزوها و رویاهایی هستند که نهتنها با گلوله خوردن، بلکه با انواع خشونتها مثل تبعیضهای سیستماتیک که دنیای را برایشان تنگ میکند، نابود میشوند.»
از بخش پاسخگویی دیدن کنید
در این بخش ایران وایر میتوانید با مسوولان تماس بگیرید و کارزار خود را برای مشکلات مختلف راهاندازی کنید
ثبت نظر