بازگشایی بازار سرمایه ایران؛ هشدار برای بحرانی تازه

روزهای هفتم و هشتم تیر ۱۴۰۴ هم‌زمان با بازگشایی بازار سرمایه ایران بعد از ۹ روز تعطیلی، برای سهامداران، سخت و تلخ بود. بازگشتی که به‌جای آغازی دوباره بعد از یک وقفه طولانی، شروع بحرانی تازه را هشدار داد.

تالار شیشه‌ای بورس ایران در طول جنگ ۱۲ روزه با اسراییل درهای تالار شیشه‌ای بورس ایران بسته بود تا  ریزش سنگینی جلوگیری شود که نتیجه فضای ناامن اقتصادی و سیاسی کشور بود؛ اما بازگشایی بازار بدون حمایت واقعی از سوی دولت هم با افت شدید شاخص‌ها، معاملات ضعیف و صف‌های فروش متراکم، همراه شد. به باور فعالان بازار و سهامداران، اگر پیش‌ازاین، به‌موقع منابع به بازار سرمایه، تزریق‌شده بود، حالا شاهد ریزش سنگین شاخص‌ها در دو روز آغاز کار بازار سرمایه، نبودیم. همان‌طور که پیش‌ازاین برای کنترل بازار ارز کشور، منابع مالی هنگفتی به بازار تزریق‌شده است.

عملکرد شاخص‌ها بعد از ۹ روز تعطیلی

بازار بورس ایران در نخستین روز کاری، پس از ۹ روز تعطیلی مداوم و پی‌درپی با وعده حمایت و تامین منابع، بازگشایی شد اما هیچ حمایت حقیقی از سوی دولت صورت نگرفت و بازار با  یک شوک و سقوط سهمگین مواجه شد.

با باز شدن درهای بازار سهام ایران در نخستین روز، سهامداران خرد در فضای ناامن و بی‌اعتماد با دیدن اولین صف فروش، شتابان به این صف پیوستند و به‌این‌ترتیب، بازار سرمایه کشور در یک بحران دومینووار گرفتار شد.

هجوم سهامداران به صف‌های فروش برای فروش سهام و بیرون کشیدن سرمایه‌ها از بورس به‌اندازه‌ای بالا بود که حتی حضور مصنوعی بازار گردانان در صف‌های خرید هم نتوانست جلو این ریزش سنگین را بگیرد. 

فشار فروش، کاملا بازار را در برگرفت و سطح تقاضا تقریبا به صفر رسید. درحالی‌که ارزش سفارش‌ها خرید تنها ۱۴۵ میلیارد تومان بود، فروشندگان، سفارش‌هایی به ارزش بیش از ۳۱ هزار و ۹۸۷ میلیارد تومان وارد سامانه معاملات کردند؛ فاصله‌ای ۲۲۰ برابری که آشکارا از نبود تمایل به خرید در بازار حکایت دارد.

در همان لحظات اول بازگشایی، شاخص کل در سقوطی سنگین، ۱۰ هزار ۹۱۴ واحد ارتفاع از دست داد و در ادامه این روند باوجود همه تلاش‌ها برای متوقف یا کند کردن این ریزش، شاخص کل بازار بورس ایران با ۶۲ هزار و ۵۰۳ واحد ریزش، به کار خود پایان داد و با ۲/۱ درصد کاهش ارتفاع، در سطح ۲ میلیون و ۹۲۲ هزار و ۱۰۱ واحد قرار گرفت. شاخص هم‌وزن نیز که نماد دقیق‌تری از وضعیت کلی بازار است با ریزش ۱۵ هزار و ۵۲۲ واحدی به عدد ۹۰۸ هزار و ۱۶۳ رسید؛ نشانه‌ای از فشار فروش شدید در تمام صنایع و نمادهای کوچک و بزرگ.

سرمایه‌داران حقیقی باوجود قفل بودن صف‌های فروش بعضی نمادها و اعمال محدودیت شدید دامنه نوسان، توانستند حدود ۲۱۰۰ میلیارد تومان پول حقیقی را از بازار سهام ایران، خارج کنند. خروجی سنگین که زنگ خطر را برای بازار سرمایه ایران به صدا درآورد.

از سوی دیگر، حتی صندوق‌های درآمد ثابت نیز با خروج ۱۹۲.۸ میلیارد تومانی مواجه شدند و این یعنی نه‌فقط بازار سهام که کل بازار مالی در بحران ناامنی و نا اطمینانی فرورفته است.

بحران در تالار شیشه‌ای در روز دوم حتی شدت هم گرفت و با ریزش ۷۷ هزار واحدی شاخص کل، مجموعا شاخص کل بازار سهام ایران در عرض ۲ روز ۱۵۰ هزار واحد ریخت. ۹۷ درصد نمادهای بورسی منفی ماندند و حدود ۲ هزار میلیارد تومان دیگر سرمایه حقیقی از بازار خارج شد تا روند خروج پول از بازار همچنان ادامه داشته باشد و مجموعا ۴۱۰۰ میلیارد تومان از بازار سهام ایران فرار کند

. فضای ناامن بازار در روز یکشنبه هم مانند شنبه باعث شد که عملا صف خرید نمادهای مختلف خالی از متقاضی شده و خروج پول از بازار تشدید شود.

ریزش گسترده و همه‌جانبه، صف‌های فروش پرتعداد و فرار سنگین سرمایه نه‌تنها از بازار سهام بلکه از صندوق‌های درآمد ثابت از بی‌اعتمادی عمیق سهامداران حکایت دارد.

بی‌اعتمادی میان سهامداران به‌اندازه‌ای عمیق است که حتی در دوران پیش از جنگ هم باوجود سبز نگاه‌داشتن تابلو و رشد مصنوعی شاخص‌ها، منابع مالی جدیدی از سوی سرمایه‌گذاران خرد به این بازار وارد نشد و این نشان می‌دهد که حتی تابلوهای سبز و شاخص‌های رو به رشد هم نمی‌تواند سرمایه‌گذار نامطمین را که اعتمادی به این بازار ندارد به سرمایه‌گذاری در بورس، ترغیب کند.

دولت برای حمایت از بازار سهام ایران چه کرد؟

مسئولین عالی سازمان بورس و اوراق بهادار تهران برای جلوگیری از ریزش‌های سنگین در بازار سرمایه، تنها سیاست تعطیلی ۹ روزه و اعمال دامنه نوسان ۳ درصدی را در پیش گرفتند.  

با اعمال دامنه نوسان ۳ درصدی، هر سهم تنها می‌تواند در کل روز، حداکثر ۳ درصد بالاتر و حداقل ۳ درصد پایین‌تر از قیمت پایانی روز کاری قبل معامله شود. باوجود اعمال این محدودیت اما تابلو بورس در روز 7تیر۱۴۰۴ یکدست قرمزرنگ بود و بیش از ۹۹ درصد نمادهای بورسی، منفی معامله شدند.

فعالان بازار و سهامداران، می‌گویند اگر بازارگردان و سیاست‌گذار اقتصادی پیش‌ازاین از بازار حمایت کرده و به‌موقع منابع تزریق کرده بود حالا شاهد این ریزش سنگین نبودیم. همان‌طور که پیش‌ازاین برای کنترل بازار ارز کشور، منابع مالی هنگفتی به بازار تزریق‌شده است.

 اکنون بازار سرمایه نیز خواستار حمایت مشابهی است و این حمایت، تنها زمانی موثر خواهد بود که نقدینگی واقعی وارد شود و وعده و خبردرمانی، کاری از پیش نخواهد برد. 

به گفته احمد اشتیاقی، تحلیلگر بازار سرمایه، «در شرایط جنگی، طبیعتا اغلب سرمایه‌گذاران تمایل دارند نقد بمانند و ریسک خرید سهام را نمی‌پذیرند. این در حالی است که حتی در دوره رشد اخیر بازار که شاخص تا ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار واحد هم بالا رفت، ورود پول تازه از بیرون بازار سرمایه اتفاق نیفتاد. این نشان می‌دهد که اعتماد عمومی همچنان نسبت به بازار سست بوده و بی‌اعتمادی، به‌رغم رشد ظاهری شاخص، از بین نرفته است.»

چشم‌انداز پیش‌رو

ریزش‌های گسترده در بازار سهام ایران باوجود اعلام آتش‌بس، نشان می‌دهد که فعالان بازار سرمایه هنوز تداوم آتش‌بس را باور نکرده و احتمال شروع مجدد درگیری را بالا می‌دانند. رفتاری که سهامداران در اولین لحظات بازگشایی بازار سرمایه ایران نشان دادند از این واقعیت حکایت دارد که در صورت عدم‌حمایت دولت و در نبود تزریق منابع کمکی، حتی در صورت بازگشت امنیت و آرامش به اقتصاد کشور، آغاز رکودی تازه و فرسایشی‌تر از گذشته در بازار سهام ایران، اجتناب‌ناپذیر خواهد بود.

از طرفی به دلیل وضعیت نه‌چندان روشن موجود در فضای سیاسی و نظامی میان ایران و اسراییل، فعالان بازار همچنان آینده روشنی برای خود متصور نیستند.

خبر تعلیق همکاری ایران با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و احتمال افزایش دامنه تحریم‌ها با افزودن بر ناامنی فضای مبهم کنونی هرگونه رغبت برای سرمایه‌گذاری را از سرمایه‌گذار می‌گیرد.

به باور احمد اشتیاقی، تحلیلگر، حداقل خواسته فعالان بازار، یک تزریق فوری و هدفمند بین ۳۰ تا ۵۰ هزار میلیارد تومان است و بدون این حمایت، بازار سرمایه، توان رسیدن به تعادل را ندارد. همان‌طور که بانک مرکزی پیش‌تر ۹۰ هزار میلیارد تومان به اقتصاد تزریق کرد تا تعادل نسبی در بازار ارز و سیاست‌های پولی ایجاد شود، حالا هم وقت آن رسیده که چنین مداخله‌ای در بازار سرمایه انجام شود. در غیر این صورت، بازار می‌تواند وارد فاز فرسایشی عمیق‌تری شود.

در نهایت، اتمسفر حاکم در فضای بازار به شدت منفی است و نشانه‌ای از بازگشت تقاضای واقعی دیده نمی‌شود و حتی سطوح حمایتی فعلی شاخص نیز شکننده بوده و پیش‌بینی می‌شود که می توانند به راحتی در معرض شکست قرار بگیرند.

به این ترتیب چشم انداز روزهای آینده نیز برای بازار سهام ایران، تلخ و سخت است و در صورت ادامه روند کنونی باید منتظر ادامه ریزش شاخص‌ها باشیم.