در شامگاه ۱۷ خرداد، از مناطق مختلف ایران موشکهای متعددی به سمت اسراییل شلیک شد. پس از تنشهایی که در میان تهران، واشنگتن و تلآویو در روزهای پس از آتشبس ۱۹فروردین به وجود آمده بود، سرانجام تهران در پاسخ به اقدام ارتش اسراییل در شهر بیروت لبنان، بخشهایی از شمال اسراییل از جمله حیفا را مورد حمله قرار داد. جمهوری اسلامی پیش از این اخطار داده بود که اگر اسراییل به بیروت حمله کند واکنش نظامی نشان خواهد داد.
در حالی ایران این حملات را انجام داد که به نظر میرسد بین آمریکا و اسراییل، تا زمان نگارش این گزارش، بر سر پاسخ به تهران و آغاز مجدد جنگ، اتفاق نظری وجود ندارد. چرا که این حملات در شرایطی انجام شد که وزیر کشور پاکستان چند ساعت قبل از آن در ایران بود و پیام جدیدی از سوی آمریکا به تهران آورده بود. موضوعی که نشان از آن داشت که میانجیگری برای مذاکرات و رسیدن به یک توافق همچنان پابرجاست. موضوعی که رییسجمهور آمریکا این روزها تمایل بیشتری به آن نشان میدهد. با این حال ارتش اسراییل چند ساعت پس از حملات اولیه جمهوری اسلامی اعلام کرد که به اهدافی نظامی در غرب و مرکز ایران حمله کرده است.
چرا حمله شد و دیپلماسی چه کرد؟
حملات ایران به شمال اسراییل پس از آن انجام شد که ارتش اسراییل به جنوب لبنان و جنوب شهر بیروت حملات متعددی را انجام داده و برخی از مواضع متعلق به «حزبالله» را از بین برد. دفتر نخست وزیر این کشور اعلام کرد، که ارتش اسراییل به ویژه محله ضاحیه بیروت، که برخی از اعضای ارشد حزبالله در آن حضور داشتند را هدف حمله قرار داده است. در این بیانیه گفته شد: «این حمله در واکنش به حملات موشکی و پهپادی حزبالله به شمال اسراییل انجام شده است.»
در واکنش به این اقدام سپاه پاسداران ۲۳ موشک بالستیک در ۴ موج از شهرهای مختلف ایران پرتاب کرد. پس از این اقدام سپاه در بیانیه ای این حملات را صرفا هشدار دانسته و نوشت: «عملیات امشب یک اعلام اخطار بود و در صورت تکرار تجاوزات پاسخها گستردهتر خواهد بود و تمام اهداف آمریکایی ـ صهیونیستی را در منطقه در بر خواهد گرفت.» این بیانیه میگفت: «در پاسخ به جنایت گسترده رژیم غاصب صهیونی در جنوب لبنان و کشتار و آواره کردن گسترده مردم مظلوم مناطق صور و نبطیه و سایر نقاط از جمله ضاحیه بیروت پایگاه هوایی رامات دیوید، مبدا این تجاوزها هدف موشکهای بالستیک نیروی هوافضای سپاه قرار گرفت.»
وزارت خارجه نیز پس از انجام حملات با صدور بیانیهای اعلام کرد: «نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران شامگاه یکشنبه مورخ ۱۷خرداد ۱۴۰۵ در چارچوب حق ذاتی دفاع مشروع وفق ماده ۵۱ منشور سازمان ملل متحد، چند هدف نظامی را در شمال سرزمینهای اشغالی فلسطین مورد ضربه قرار دادند.»
این بیانیه تاکید داشت «آتشبس در لبنان، بخش لاینفک تفاهم آتشبس مورخ ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ بود و دولت آمریکا مسوولیت مستقیم در قبال نقضهای آتشبس از سوی رژیم صهیونیستی و پیامدهای مترتب بر آن و نیز هر گونه افزایش تنش در منطقه دارد.»
پس از این بیانیه «علی صفری» مشاور سخنگوی وزارت خارجه در گفتوگو با المیادین گفت: «لبنان بخش جداییناپذیر از توافق آتشبس است و ایران لبنان، مردم و مقاومت آن را رها نخواهد کرد.» سخنگوی وزارت خارجه اما واکنش الاهیاتی به موضوع داشته و نوشت: «قطعا خدا کسانى را که او را یارى مىدهند یارى خواهد کرد، چرا که خداوند نیرومند و شکستناپذیر است.»
در عین حال که حکومت از یک سو زبان تهدید را اختیار کرده بود از سوی دیگر زبان دیپلماسی برای توقف جنگ نیز در کار بود. «عباس عراقچی»، وزیر امور خارجه در تماسهای تلفنی جداگانه با «ایوِت کوپر»، وزیر امورخارجه انگلستان، «هاکان فیدان»، وزرای امور خارجه ترکیه و «عاصم منیر»، فرمانده ارتش پاکستان در خصوص آخرین تحولات منطقهای در پی پاسخ ایران به نقض مکرر آتشبس در لبنان توسط رژیم صهیونیستی گفتگو کرد. همچنین او تماس های تلفنی دیگری با «ژان نوئل بارو»، وزرای امور خارجه فرانسه و «محمد بن عبدالرحمن آل ثانی» وزیرخارجه قطر گرفته و درباره وضعیت منطقه رایزنی کرد.
در آن سوی ماجرا نیز به نظر میرسد دیپلماسیای در میان کاخ سفید و تلآویو برای مهار جنگ جریان داشت. «دونالد ترامپ» رییسجمهور آمریکا پس از حمله ایران با رویکرد ملایمی وارد میدان شده و گفت این حمله تاثیری در مذاکرات نخواهد داشت. او تصریح کرد «بنیامین نتانیاهو» نخست وزیر اسراییل، «چارهای جز پذیرش توافق با ایران» نخواهد داشت و تاکید کرد «من تصمیمگیرنده هستم. من همه تصمیمها را میگیرم. نتانیاهو تصمیمگیرنده نیست.» با این حال چند ساعت بعد ارتش اسراییل اعلام کرد اهدافی نظامی در غرب و مرکز ایران را هدف حمله قرار داده است.
پیامهای پیش از جنگ
ریشه حملات سپاه را باید در ایده «وحدت ساحات» دانست. ایدهای در داخل «محور مقاومت» که از «قول» و «فعل» یکسان در این محور خبر داده و حمله به یک نیرو در این جبهه را حمله به مابقی نیروهای تلقی میکند. در چهارچوب همین ایده بود که جمهوری اسلامی آتشبس برقرار شده در ۱۹ فروردین را به پایان یافتن جنگ در تمام جبههها پیوند زده بود. آن زمان یک مقام ارشد کاخ سفید به شبکه «سیانان» گفته بود که اسراییل نیز بخشی از این توافق است و با توقف موقت حملات خود موافقت کرده است.
اما پس از اعلام آتشبس اسراییل به این موضوع پایبند نماند و ایران بارها اعتراض کرد. اما از نظر اسراییل، وجود حزبالله تهدیدی برای امنیت این کشور بود و بر همین اساس نیز به حملات خود به جنوب لبنان ادامه داد و حتی مناطقی از خاک این کشور را تصرف کرد. در ادامه همین روند، در ۱۱خرداد ماه ارتش اسراییل به ساکنان ضاحیه در بیروت هشدار داد برای حفظ جان خود منطقه را تخلیه کنند.
اندکی پس از صدور این هشدار، صدا و سیمای جمهوری اسلامی بیانیهای توسط قرارگاه «خاتم الانبیا» را خطاب به نخست وزیر اسراییل منتشر کرد. این بیانیه میگفت: «با توجه به نقض مکرر آتش بس توسط رژیم، در صورت عملی شدن تهدید بمباران ضاحیه و بیروت، به ساکنان بخشهای شمالی و شهرکهای نظامی در سرزمینهای اشغالی هشدار میدهیم اگر نمیخواهند آسیب ببینند منطقه را ترک نمایند.»
پس از آن بود که رییس جمهور آمریکا برای کاهش تنش وارد ماجرا شده و از اسراییل خواست تا «هیچ نیروی نظامی به بیروت اعزام نشود؛ نیروهایی هم که در مسیر بودند، بازگردانده» شود. پس از این گفته اسراییل اگرچه حملات را متوقف کرد اما نخست وزیر این کشور گفت: «مادامی که آرامشی برای نظامیان و شهرک های شمال نباشد بیروت و ضاحیه بیروت هم در امان نخواهد بود.»
اما تهران واکنش خود را تکرار کرد. «عباس عراقچی» وزیرخارجه ایران در گفتگو با شبکه «المیادین» تاکید کرد: «ما به طرف آمریکایی اعلام کردیم که اگر به بیروت حمله شود اصلا تحمل نخواهیم کرد و از نظر ما آتشبس کاملا شکسته میشود و نیروهای مسلح ما پاسخ خواهند داد...با کشورهای مختلف تماس گرفتم و گفتم در اثر اقدام اسراییل جنگ دوباره آغاز خواهد شد.»
در تمام این مدت اما اسراییل از انجام حملات خود به مناطق جنوبی لبنان دست نکشید و این یکی از دلایل ناراحتی برخی از چهرههای سیاسی در تهران شده بود. در خیابانهای تهران گفته میشد که یک سوم لبنان تصرف شده است و ایران همچنان تماشا میکند یا برخی میگفتند لبنان به خاطر ما وارد این جنگ شده است و عدم حمله به اسراییل را به دلیل وجود «جریان نفوذ» در میان مسئولان است.
واکنش چهرههای نظامی و امنیتی
با انجام حملات پیامی از «مجید موسوی»، فرمانده هوافضای سپاه پاسداران منتشر شد که نوشته بود: «الوعده وفا» پس از آن فیلمی از وی نیز انتشار یافت که از حضور صد روزه مردم در خیابانها تشکر میکرد. او همچنین گفت مردم باید این مسیر را حفظ کنند و تاکید کرد باید «میدان، دیپلماسی و خیابان» به هم گره خورده بماند.
مقامهای بسیاری قبل و بعد از این اقدام پیام دادند. ازجمله «ابراهیم عزیزی»، رییس کمیسیون امنیت ملی در فضای مجازی نوشت: «نقض آتش بس از سوی آمریکا در خلیج فارس و جنایتهای رژیم صهیونسیتی علیه فلسطین و لبنان عزیز یعنی فقط زبان قدرت و زور میفهمید. پس جبهه مقاومت هم به همین زبان با شما سخن خواهد گفت.»
پس از حمله «علیاکبر احمدیان»، نماینده رهبر انقلاب در شورای دفاع پس از انجام حملات جمهوری اسلامی به اسراییل نوشت: «این صدای خروشان ملت ایران است که در آسمان تلآویو شنیده می شود، ایران و ایرانی زیر بار تحمیل اراده نمیرود. مسئولین کشور با اتکای الهی و پشتوانه مردم مبعوث، تا پیروزی نهایی ایستادهاند. ادامه مسیر فشار و تهدید، پاسخی قاطعتر و کوبندهتر در پی خواهد داشت. »
همچنین «محسن رضایی»، فرمانده پیشین سپاه نیز در شبکه ایکس نوشت: «جمهوری اسلامی ایران بارها اعلام کرده بود که نقض آتشبس و تجاوز به لبنان را برنمیتابد. امشب متجاوزان پاسخ خود را دریافت کردند. این پاسخ هشداری است تا دست از شرارت بردارند؛ هر اقدام جدید با پاسخی کوبندهتر و هزینههایی سنگینتر مواجه خواهد شد.»
با وجود حملات جمهوری اسلامی به شمال اسراییل برخی از تحلیگران نظامی معتقدند: «حمله موشکی سپاه قوی نبود. برای اسراییلیها یک فرصت پیش آمده که مجدد بخشی از ورودی تونلهای پایگاهها را که در این چند وقت سرپا شدهاند و آماده ایجاد یک موج موشکی بزرگ در اسراییل است را مسدود کند. به ویژه در پایگاه های غربی کشور. از تبریز تا کرمانشاه. بخشی از حملات امشب از آن نقاط صورت گرفت.» اما شایعاتی وجود دارد که دلیل این ضعف آن بود که قبل از جنگ ایران به طرف اسراییلی هشدار حمله داده بود.
خیابانها در دست حامیان حکومت خوشحال از حمله
در ایران در حالی که پس از حملات جمهوری اسلامی عدهای ار شروع جنگی دوباره و عواقب حملاتی دیگر نگران بودند صدا و سیما جمهوری اسلامی پس از پرتاب موشکها در گزارشی از میدان فرودسی تهران، از خوشحالی مردم گفت. گزارشگر از افراد مستقر در گوشهای از خیابان میپرسد: «مردم خوشحالید؟» و حاضران پاسخ میگویند «بله» در مصاحبههایی که در این گزارش آمده است گفته میشود: «خیلی خوشحال شدیم، اسراییل و آمریکا را میزنیم و میترکانیم.»
همزمان که حملات انجام میشد گروهی در قم شعار «حید حیدر» سر میداندند. در آن سو مردمانی در تهران خوشحال از این اقدام پرچمها را تکان میدادند. یکی از شعارهای آنها این بود که «سید مجید دیوو بزن تا صبح تلاویوو بزن» یا «حزب فقط حزب الله سید مجید ماشالله».
اندکی پس از انجام حملات به سمت اسراییل نماهنگ جدیدی به نام «محکم بزن» منتشر شد. نماهنگی با صدای «ابوذر بیوکافی» که میگفت: «این بار بزن آسمونشون، رو خاک بزن، محکم بزن و چالاک بزن، بی باک بزن» این ترانه تاکید میکند: «دو راه است در نهایت پیروزی یا شهادت»
جمهوری اسلامی در حالی طرفداران خود را خوشحال کرده بود که «آیتالله عبدالله جوادیآملی»، از مراجع شیعه قبل از آغاز جنگ در فتوایی صریح تاکید کرد: «ریختن خون ترامپ و اسراییلیها خواستهٔ امام زمان است.» این فتوا در حالی منتشر شد که به نظر میرسد مقامات تهران حاضرند حتی خطرهای بیشتری را هم بپذیرند چرا که «علیاکبر ولایتی»، مشاور رهبر جمهوری اسلامی میگوید: «حماقت اسراییل در بیروت، حلقه اول پاسخ زنجیرهای ما را فعال کرد.»
اما با همه اینها، این حمله میتواند راهی نیز باشد برای توافق، چرا که به تندروهای داخلی عملا نشان میدهد که نیروهای نظامی گفتههای خود را انجام داده است و اگر توافقی هم بکند این اقدام با «اقتدار» همراه است.
از بخش پاسخگویی دیدن کنید
در این بخش ایران وایر میتوانید با مسوولان تماس بگیرید و کارزار خود را برای مشکلات مختلف راهاندازی کنید
ثبت نظر