«ایرانوایر» به اطلاعاتی دستیافته که نشان میدهد، جمهوری اسلامی پاسپورت «مسعود طاهری»، نوکیش مسیحی ۴۸ساله ایرانی را که ۷سال است در ارمنستان زندگی میکند ابطال کرده است. آقای طاهری از ایرانیانی است که از زمان جنبش «مهسا» و بهخصوص بعد از کشتار دیماه ۱۴۰۴، در ارمنستان علیه سرکوب و کشتار ایرانیان در داخل ایران و قطعی اینترنت اعتراض کرده است.
او روز جمعه ۱۸اردیبهشت قصد داشته با ویزای شینگن برای سفر، ارمنستان را که در آن اقامت قانونی دارد، ترک کند که ماموران کنترل پاسپورت در فرودگاه ایروان به او میگویند که پاسپورتش باطل شده و گذرنامه او به دستور وزارت خارجه جمهوری اسلامی باید ضبط شود. از آن زمان، این شهروند در بلاتکلیفی است و حتی نمیداند تابعیت ایرانی را هنوز دارد یا نه؟!
ابطال پاسپورت شهروندان معترض و مخالفان جمهوری اسلامی در خارج از ایران به چه معناست؟ آیا قانونی است؟ چه نهادی مسوول بلاتکلیفی و دردسرهایی است که ایرانیان مخالف حکومت با آن دست و پنجه نرم میکنند؟
***
مسعود طاهری کیست و چرا پاسپورتش توقیف شده؟
آقای طاهری، ۴۸ساله، متولد تهران، متاهل و پدر دو فرزند است. او نوکیش مسیحی است و هفت سال پیش، بهدلیل عقایدش توسط وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی بازداشت و تحت تعقیب قرار گرفته است. در آذرماه ۱۳۹۹، نهایتا با قرار وثیقه از بازداشت آزاد شده و پیش از برگزاری دادگاه از ایران خارج و به ارمنستان مهاجرت کرده است. ایرانوایر اسنادی را رویت کرده که نشان میدهد او پیشتر از سوی دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه ۹ مشهد با اتهام «تبلیغ علیه نظام جمهوری اسلامی» تحت پیگرد قرار گرفته است.
او حالا در ارمنستان، یک مزرعه پرورش ماهی دارد و مدیریت یک کلیسای لوتری نیز برعهده اوست. لوتریانیسم، یکی از بزرگترین شاخههای مسیحیت پروتستان است که به پیروی از باورهای «مارتین لوتر»، راهب و خداشناس آلمانی در قرن ۱۶میلادی معتقد است.
به گفته مسعود طاهری، او بهدلیل شغلش و مدیریت کلیسا، در این سالها توانسته چند بار ویزای شینگن دریافت و به اروپا سفر کند. با این حال بهدلیل شغلش باز هم به ارمنستان بازگشته است. او که فقط پاسپورت ایران را تاکنون داشته و اقامت او در ارمنستان کاری و از طریق ثبت شرکت بوده، آخرینبار از اسپانیا ویزا دریافت کرده و طبق برنامهای که از پیش داشته، جمعه ۱۸اردیبهشت قصد سفر به بارسلونا از فرودگاه یروان را داشته که ماموران کنترل پاسپورت او را متوقف کرده و سپس از طریق مترجم به اطلاع او میرسانند که جمهوری اسلامی پاسپورتش را باطل کرده و از آنها خواسته آن را ضبط و به سفارت جمهوری اسلامی در یروان بفرستند.
البته او تنها فردی نیست که پاسپورتش باطل شده. چندین شهروند ایرانی دیگر نیز در ارمنستان در حال حاضر با وضعیت مشابهی روبهرو هستند ولی بهدلایل امنیتی نخواستهاند نامی از آنها برده شود.
ارمنستان تنها کشوری نیست که در طول پنجماه گذشته، پاسپورت ایرانیان در آن بدون اطلاع خودشان باطل میشود. قوه قضاییه جمهوری اسلامی از اواسط جنگ اسراییل و آمریکا و ایران، ساز مصادره اموال و لغو تابعیت مخالفان خود در خارج از ایران تقریبا در همهجای دنیا، بهویژه در اروپا کوک کرده است.
گزارشها درباره مصادره اموال بیشمار است. قوه قضاییه در هفتههای گذشته، تقریبا هر روز از توقیف اموال ایرانیان مخالف خود که ساکن خارج هستند خبر داده است. در این میان نامهای مشهوری نیز هست، از جمله «برزو ارجمند»، بازیگر سینمای ایران که چند سالیست در آمریکا زندگی میکند. جدا از مصادره اموال، پیشتر گزارشهایی از توقیف پاسپورت چند شهروند معترض دیگر در کشورهای اروپایی منتشر شده بود؛ شهروندانی که اغلب، روزهای آخر هفته در مقابل سفارتهای جمهوری اسلامی در نقاط مختلف جهان یا در مراکز شهرهایی که در آنها زندگی میکنند، صدای مردم ایران را از پس خاموشی دیجیتال به گوش افکار عمومی کشورهای محل اقامت خود رساندهاند. در همینباره، پیشتر «مریم ابراهیموند»، فیلمساز و زندانی سیاسی سابق اعلام کرده بود: «از سفارت ایران با من تماس گرفتند و اعلام کردند که تابعیت من به دستور مقامات قضایی ابطال شده و سیستم به آنها اجازه ارایه هیچگونه خدماتی را نمیدهد.»
هویت من را بدون اینکه حق دفاع به من بدهند از من گرفتند
آقای طاهری از زمانیکه پاسپورتش ضبط شده بلاتکلیف است. او میگوید که حتی این احتمال وجود دارد که سیستم مهاجرت ارمنستان با وجود اینکه او برای سالهای اقامت کاری خود را در این کشور دارد، بدون پاسپورت برای او مشکل ایجاد کند.
به گفته او، برخی کارها، از جمله کارهای بانکی در ارمنستان تنها با پاسپورت انجام میشود و باتوجه به اینکه او کسبوکاری متعلق به خود در این کشور دارد، با مشکل روبهروست.
به گفته او پیش از اینکه چنین اتفاقی رخ دهد او و دیگر دوستانش از طریقی متوجه شده بودند که در ایران بهدلیل شرکت در اعتراضات و درخواست مجوز برای برگزاری تجمع در ارمنستان تحت پیگرد قضایی قرار گرفتهاند. فشارها البته به همین جا ختم نشده و اداره امنیت ارمنستان آنها را فراخوانده و نسبت به خطر جانی و امنیتی برایشان هشدار داده است: «بعد از کشته شدن خامنهای اداره امنیت ارمنستان با ما جلسه گذاشت و از ما خواست به هیچ وجه دیگر تجمع برگزار نکنیم. به ما هشدار دادند که اطلاعاتی دریافت کردیم که جان شما در خطر است. از ما خواستند که اگر امکان دارد یک مدتی از ارمنستان خارج شویم که من گفتم بهدلیل شغلم نمیتوانم اینکار را انجام دهم. به بچههای دیگر پیشنهاد دادند که برای شما بلیط تهیه کنیم اگر مشکل مالی دارید. گفتند برای ما اهمیت دارد که در خاک ارمنستان برای هیچ ایرانی چه مخالف، چه موافق اتفاقی نیفتد چون امنیت ما بهخطر میافتد. در نهایت از ما قول گرفتند که فعالیت نکنیم در انظار عمومی و رفتوآمدهایمان و فعالیتمان کمتر باشد.»
او به تداوم اين جلسات در ماههای اخیر اشاره کرده و میگوید: «در این مدت، ماهی یکبار ما را خواستند و حضور داشتیم. درباره مسایل امنیتی صحبت کردند. جمعه هفته پیش من پرواز داشتم برای بارسلون، در فرودگاه متوجه شدم که این اتفاق افتاده. حقیقتا فکر میکردم نهایتا هیچوقت نتوانیم پاسپورتمان را عوض کنیم. همیشه میگفتم به آنجا نمیرسد قطعا. پاسپورت من دو سال و خردهای اعتبار داشت.»
این شهروند ایرانی با گفتن اینکه «جمهوری اسلامی دارد از این طریق ما را خفه می کند و میخواهد ترس در دل مخالفانش ایجاد کند»، میگوید: «اعتراض ما به قطع اینترنت و کشتار و سرکوب مردم بوده. ما صدای مردم ایران بودیم، وقتی اینترنت بسته است و جهان صدای مردم ما را نشنید و وقایع ایران را ندید، ما عکس چاپ کردیم تا از آن طریق بتوانیم اطلاعرسانی کنیم. مخصوصا در ارمنستان، چون واکنش جامعه ارمنستان خیلی محافظهکارانه بوده. رسانهها جوری وانمود میکنند که انگار این افراد در جنگ کشته شدند. راجع به این حرف زده میشد که این جوانها را اسراییلیها کشتند.»
مسعود طاهری از حق خود بر هویت و تبعیتش نیز حرف زده و میگوید: «این هم نوعی جنایت جمهوری اسلامی است در سکوت. واقعا سخت است برای من. تصور کنید بدون هیچ اطلاعی و بدون هیچ دادگاهی، بدون اینکه من حتی بتوانم از خودم دفاع کنم، از قدرت دولتی خودشان استفاده کردند برای اینکه هویت من را از من بگیرند.»
آیا کسانیکه پاسپورتشان باطل می شود، سلب تابعیت شدهاند؟
در شبکههای اجتماعی کاربران نزدیک به حکومت هرازگاهی نامی از مخالفان حکومت را عنوان کرده و از مقامات جمهوری اسلامی میخواهند از او سلب تابعیت کنند و اموالش را توقیف کنند؛ موضوعی که البته تقریبا به لحاظ قانونی غیرممکن است.
مطابق قوانین ایران، سلب تابعیت ایرانی توسط حاکمیت یا دولت، طبق اصل ۴۱ قانون اساسی و قوانین موضوعه ایران به هیچوجه امکانپذیر نیست. تابعیت حق مسلم هر فرد ایرانی است و تنها در دو حالت خاص، شامل ترک داوطلبانه تابعیت یا کسب تابعیت جدید این ارتباط حقوقی قطع میشود.
ترک تابعیت به درخواست شخص یا خروج از تابعیت، بر اساس ماده ۹۸۸ قانون مدنی ممکن است. اتباع ایرانی تنها تحت شرایط خاصی چون رسیدن به سن ۲۵سال تمام، صدور اجازه به خروج از تابعیت توسط هیات وزیران و در صورت مرد بودن اتمام دوره سربازی میتوانند درخواست ترک تابعیت کنند و با درخواست آنها موافقت شود. این پروسه شرط دیگری هم دارد و فردی که درخواست برای ترک تابعیت داده باید متعهد شود که ظرف یک سال از تاریخ ترک تابعیتش، کلیه حقوق و اموال غیرمنقول خود را در ایران به اتباع ایرانی منتقل میکند.
اما بر اساس اصل ۴۱ قانون اساسی جمهوری اسلامی، چنانچه یک تبعه ایرانی، بدون رعایت تشریفات قانونی ترک تابعیت، تابعیت کشور دیگری را بهدست آورد، قوانین ایران تابعیت خارجی او را بهرسمیت نمیشناسند و شخص همچنان در برابر قوانین ایران تبعه ایرانی محسوب میشود و دولت ایران میتواند امتیازات خاصی مانند مالکیت اموال غیرمنقول را از این افراد سلب میکند.
در گذشته و طبق ماده ۹۸۱ قانون مدنی، مجازاتی تحت عنوان سلب تابعیت برای کسانی که علیه امنیت ملی اقدام میکردند، وجود داشت. اما در سال ۱۳۷۰ این ماده حذف شد و امروزه در سیستم حقوقی ایران، سلب تابعیت بهعنوان یک مجازات کیفری یا سیاسی، وجود ندارد.
«موسی برزین»، حقوقدان و مشاور حقوقی ایرانوایر میگوید که مواردی که پاسپورت باطل میشود یا در کنسولگری به فردی خدمات نمیدهند، بهمعنای سلب تابعیت نیست و بیشتر در قالب ممنوع از خدمات شدن یا ابطال پاسپورت به دلایل مختلف است.
او تاکید میکند که طبق قانون باطل کردن گذرنامه ممکن است اما در موارد خیلی خاص: «اینکه گذرنامه بهخاطر اعتراض سیاسی باطل بشود را نداریم. یعنی نمیتوانند. مثلا اگر کسی بر اساس اوراق جعلی پاسپورت گرفته باشد، یا باید از کسی رضایت میگرفته ولی جعل کرده یا رشوه داده و پاسپورت گرفته و اینها مشخص شود، میتوانند بعدا گذرنامهاش را باطل کنند. اما پاسپورتی که در زمان صدور، قانونی و بهصورت درست صادر شده، بعدا قابل ابطال نیست. بنابراین آنچه شاهد هستیم یک کار غیرقانونی است و ما در قانون چیزی به نام ممنوع از خدمات شدن یا لغو پاسپورت نداریم. اگرچه این به معنای سلب تابعیت از خود شخص نیست.»
«محمد اولیاییفرد»، حقوقدان و مشاور حقوقی ایرانوایر نیز میگوید که سلب تابعیت به این سادگی نیست و تاکید دارد سلب تابعیت فقط برای دوتابعیتیها و کسانی است که تابعیت مضاعف دارند.
او با اشاره به اصل ۴۱ قانون اساسی جمهوری اسلامی میگوید: «در قانون اساسی پیشبینی شده ولی قانون عادیاش را نداریم. یعنی همین الان هم حتی اگر دوتابعیتی باشد، نمیتوانند از کسی سلب تابعیت کنند. آقایی که شما فرمودید (مسعود طاهری)، دوتابعیتی هم نیست. بنابراین به هیچ عنوان بحث تابعیت در مورد ایشان مطرح نیست.»
به گفته آقای اولیاییفرد، «تازه اگر بحث تابعیت درباره کسانیکه دوتابعیتی هستند مطرح باشد، دادگاه باید تصمیم بگیرد. بنابراین، موضوع ایشان بحث سلب تابعیت نیست. موضوع این است که وزارت امور خارجه و ماموران امنیتی، ایشان را در ارمنستان شناسایی کردند و گزارش دادند به قوه قضاییه و پروندهای برایش در قوه قضاییه درست شده و بر اساس آن پرونده، قوه قضاییه دستور داده به بیاعتبار کردن پاسپورت و ضبط آن.»
این وکیل دادگستری البته تاکید دارد: «البته اگر بهواسطه پروندهای که در قوه قضاییه برایش تشکیل شده باشد، تنها میتوانند به فرد پاسپورت جدید ندهند. اینکه پاسپورت یک نفر را تا زمانیکه پاسپورتش معتبر است، ابطال کنند، حتی اگر پرونده قضایی داشته باشد، غیرقانونی است.»
از بخش پاسخگویی دیدن کنید
در این بخش ایران وایر میتوانید با مسوولان تماس بگیرید و کارزار خود را برای مشکلات مختلف راهاندازی کنید
ثبت نظر